بررسی توصیف در منظومه گل و نوروز خواجوی کرمانی با رویکرد خسرو و شیرین نظامی گنجه ای

در پهنه ی ادبیات، که شخصیت ها، مکان ها و حتی زمان در گستره ی حقیقت معنادار است متون نظم و نثر را از یک نگاه به چهار نوع حماسی، غنایی، تعلیمی و نمایشی، بخش بندی کرده اند که بیشترین آثار از نوع ادب غنایی است بدان جهت که در این نوع، شاعر، خویشتن خویش را موضوع قرار داده، بر پایه هنرنمایی ها و فنون و شگردهای ادبی مضمون هایی دلنشین و جان افزا می آفریند. در نوع حماسی حکیم فردوسی توسی حماسه ی ملی ایران را به اوج رسانید و حکیم نظامی گنجه ای به موازات آن، منظومه های غنایی را چون سیمرغ بر بلندای قاف ادبیات نشانید. خسرو و شیرین یا هوس نامه، داستان مهرورزی های خسرو، شاهنشاه ایران با شیرین ولیعهد ارمنستان است که از جهت معیارهای داستان پردازی با توصیفات مینیاتوری، سرآمد شعر غنایی در جهان آن روزگار بوده که هم اکنون نیز از جایگاهی والا برخوردار است. این اثر موجب تحولی در نظیره پردازی گردیده به گونه ای که بیش از یکصد شاعر توانا و خوش ذوق از آن تقلید کرده اند. از جمله مقلدان نظامی، خواجوی کرمانی، نخلبند شاعران است که منظومه گل و نوروز را به تقلید از نظامی و فردوسی سروده و آن روایتی از مهرورزی های نوروز، شاهزاده ایرانی و گل شهدخت کشور روم است. این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی، توصیف (صورتگری) را در منظومه ی گل و نوروز با رویکرد خسرو و شیرین مورد بررسی قرار داده و به این نتیجه دست یافته است که: خواجو در نظیره پردازی صرف تقلید از نظامی را درنظر نداشته بلکه خود به ابتکار و ابداع پرداخته است. در توصیف های او بسیاری وجوه اشتراک و اندکی وجوه اختلاف نسبت به توصیف های نظامی وجود دارد. نخستین بارقه های عشق در هر دو منظومه شنیداری است. معشوق در هر دو منظومه انیران (غیرایرانی) هستند چون شیرین شاهدخت ارمنی و گل، شهدخت رومی بوده اند. هر دو منظومه از اسطوره های ایرانی برخوردار گردیده اند.

کلیدواژه ها:

ادبیات غنایی ، خسرو و شیرین ، گل و نوروز ، عشق ، توصیف