آسیب شناسی بودجه ریزی فدراسیون های ورزشی و ارائه راهکارهایی برای بهبود

مقدمه: فدراسیون های ورزشی به عنوان نهادهای حاکمیتی توسعه ورزش در هر کشوری مسئولیت برنامه ریزی، سازماندهی و هدایت فعالیت های ورزشی در سطح ملی و بین المللی را بر عهده دارند. در عصر حاضر با افزایش پیچیدگی های محیطی، تغییرات سریع در فناوری های ورزشی، تحول در انتظارات ذی نفعان و عدم قطعیت های مالی ناشی از رویدادهای پیش بینی نشده، بودجه ریزی در فدراسیون های ورزشی به یکی از چالش برانگیزترین وظایف مدیریتی تبدیل شده است. فدراسیون های ورزشی برای تحقق اهداف توسعه ای خود نیازمند نظام بودجه ریزی کارآمدی هستند که ضمن تامین منابع مالی پایدار، امکان تخصیص بهینه منابع و ارزیابی عملکرد را فراهم سازد. با وجود اهمیت حیاتی بودجه ریزی در موفقیت فدراسیون های ورزشی، بررسی های اولیه نشان می دهد که ادبیات این حوزه به صورت نظام مند مورد مرور و ارزیابی قرار نگرفته و تصویر روشنی از نقاط ضعف، موانع بهبود و راهکارهای ارتقای بودجه ریزی در فدراسیون های ورزشی وجود ندارد. از این رو پژوهش حاضر با هدف آسیب شناسی نظام بودجه ریزی فدراسیون های ورزشی و ارائه راهکارهایی برای بهبود آن به مرور نظام مند ادبیات علمی در این حوزه پرداخته است. سوالات اصلی پژوهش عبارتند از: (۱) فدراسیون های ورزشی با چه نقاط ضعفی در نظام بودجه ریزی خود مواجه هستند؟ (۲) چه راهکارها و مدل هایی برای بهبود بودجه ریزی در فدراسیون های ورزشی وجود دارد؟ روش تحقیق: این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش مرور نظام مند ادبیات بر اساس پروتکل پریزما انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه مقالات علمی منتشر شده در پایگاه های داده معتبر بین المللی شامل اسکوپوس و وب آو ساینس و همچنین پایگاه های داخلی در بازه زمانی ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵ بود. استراتژی جستجو با ترکیب کلیدواژه های تخصصی در سه حوزه بودجه ریزی (بودجه، پیش بینی مالی، برنامه ریزی مالی)، ورزش (فدراسیون ورزشی، سازمان ورزشی، ورزش حرفه ای، باشگاه ورزشی) و بهبود عملکرد (ارزیابی عملکرد، کنترل مدیریت، بهبود فرایند) در عنوان، چکیده و کلیدواژه های مقالات اجرا شد. در مرحله اول ۲۴۵ مقاله شناسایی شد. پس از حذف مقالات تکراری، ۱۶۸ مقاله وارد مرحله غربالگری شدند. در این مرحله عنوان و چکیده مقالات بر اساس معیارهای ورود (پرداختن به بودجه ریزی در سازمان های ورزشی، انتشار به زبان فارسی یا انگلیسی، دسترسی به متن کامل) و خروج (پرداختن به بودجه ریزی دولتی یا شرکتی، غیرورزشی، پایان نامه ها، کنفرانس ها) بررسی گردید. در مرحله بعد متن کامل ۱۲۰ مقاله ارزیابی و پس از مطالعه بخش نتایج و بحث، ۹۰ مقاله به دلیل عدم ارتباط مستقیم با موضوع پژوهش حذف گردید. در نهایت ۳۰ مقاله (۲۰ مقاله انگلیسی و ۱۰ مقاله فارسی) به عنوان مقالات نهایی انتخاب و وارد فرایند تحلیل محتوای کیفی شدند. به منظور افزایش قابلیت اعتماد یافته ها از معیارهای باورپذیری، انتقال پذیری، تاییدپذیری و اطمینان پذیری استفاده شد. بدین منظور فرایند پژوهش به طور کامل مستندسازی گردید، منابع ورودی به تایید دو خبره مدیریت ورزشی و حسابداری مدیریت رسید و توصیف غنی از فرایند اجرایی پژوهش ارائه گردید. یافته ها: تحلیل عمیق محتوای مقالات منتخب منجر به شناسایی پنج دسته نقاط ضعف بودجه ریزی در فدراسیون های ورزشی شامل ضعف های ساختاری، ضعف های رفتاری، ضعف های فنی، ضعف های راهبردی و ضعف های ارزیابی شد. همچنین مهم ترین راهکارهای بهبود بودجه ریزی به شرح ذیل اولویت بندی شد: بکارگیری رویکرد مشارکتی در بودجه ریزی با حضور کلیه ذی نفعان، استقرار زیرساخت های فناوری اطلاعات و سیستم های برنامه ریزی منابع سازمان، آموزش و توانمندسازی مدیران و کارشناسان مالی فدراسیون ها در حوزه بودجه ریزی راهبردی، تنوع بخشی به منابع درآمدی از طریق جذب حامیان مالی، بازاریابی حقوق رسانه ای و توسعه ورزش همگانی، تدوین بودجه های انعطاف پذیر با سناریوهای مختلف (افقی، خوش بینانه و بدبینانه)، مدیریت تغییر و ایجاد تیم های تحول بودجه ریزی. نتیجه گیری: پژوهش حاضر با ارائه تصویری جامع از آسیب شناسی نظام بودجه ریزی فدراسیون های ورزشی نشان می دهد که فدراسیون ها با چالش های چندبعدی ساختاری، رفتاری، فنی، راهبردی و ارزیابی مواجه هستند؛ عمده ترین نقطه ضعف عدم انعطاف پذیری بودجه در برابر تغییرات محیطی و عمده ترین مانع، بهبود فرهنگ سازمانی سنتی و بوروکراتیک است. اساس چارچوب نظری اقتضایی بر راهکارهای بهبود بودجه ریزی باید متناسب با ویژگی های بومی هر فدراسیون از نظر اندازه، ساختار، سبک رهبری و میزان بلوغ فناوری اطلاعات طراحی و پیاده سازی شود. دستاورد مهم پژوهش تاکید بر گذار از بودجه ریزی سنتی (تاریخ محور، دستوری و کنترل محور) به بودجه ریزی نوین (آینده نگر، مشارکتی و راهبردمحور) در فدراسیون های ورزشی است. پیشنهاد می شود فدراسیون های ورزشی با ایجاد کمیته های بودجه متشکل از نمایندگان ذی نفعان داخلی و خارجی، استقرار سیستم های اطلاعاتی یکپارچه، آموزش مدیران در سطوح مختلف، تدوین سناریوهای مالی چندگانه و طراحی کارت امتیازی متوازن بومی شده، نظام بودجه ریزی خود را متحول سازند. شکاف نظری موجود در ادبیات پژوهش، عدم استفاده از روش های ترکیبی و مطالعات طولی، غفلت از نقش تعدیل گر ویژگی های مدیریتی و سبک های رهبری در اثربخشی سیستم های بودجه ریزی و کمبود پژوهش در زمینه تاثیر فناوری های نوین مانند هوش تجاری و یادگیری ماشین بر دقت پیش بینی های بودجه ای است که می تواند چارچوبی برای پژوهش های آتی باشد.

کلیدواژه ها:

بودجه ریزی ورزشی ، فدراسیون های ورزشی ، آسیب شناسی ، بودجه ، بهبود بودجه ریزی