تحلیل ساز و کارهای حکمرانی در ورزش و تاثیر آن بر رضایت ورزشکاران در استان تهران

مقدمه حکمرانی در ورزش به عنوان یکی از مولفه های کلیدی در توسعه نظام های ورزشی مدرن نقش تعیین کننده ای در بهبود کیفیت خدمات، افزایش مشارکت ذینفعان و ارتقاء رضایت ورزشکاران دارد. سازوکارهای حکمرانی شامل شفافیت تصمیم گیری، پاسخگویی، عدالت سازمانی و تعامل موثر میان نهادهای دولتی و غیر دولتی ورزشی است. در استان تهران با توجه به تمرکز بالای باشگاه ها، نهادهای سیاست گذار و تعداد قابل توجه ورزشکاران حرفه ای، بررسی عملکرد این سازوکارها می تواند به درک بهتر نقاط ضعف و قوت حکمرانی ورزشی در سطح ملی کمک کند. از منظر نظری رابطه میان کیفیت حکمرانی و رضایت ورزشکاران از طریق عوامل میانجی مانند اعتماد سازمانی، ادراک عدالت در تصمیم گیری ها و شفافیت فرایندها قابل تبیین است. از سوی دیگر، رضایت ورزشکاران به عنوان یکی از شاخص های مهم اثر بخشی حکمرانی ورزشی نشان دهنده میزان انطباق سیاست های اتخاذ شده با نیازهای واقعی جامعه ورزشی است. چالش های موجود در استان تهران از جمله تمرکزگرایی، محدودیت منابع و عدم مشارکت کافی ورزشکاران در فرآیندهای مدیریتی می تواند منجر به کاهش رضایت و تعارض منافع گردد. بنابراین تحلیل علمی سازوکارهای حکمرانی در این استان نه تنها برای اصلاح سیاست ها و ارتقاء کیفیت مدیریت ورزشی ضرورت دارد بلکه می تواند بستر مناسبی برای طراحی مدل های بهینه حکمرانی مشارکتی و پایدار فراهم آورد؛ مدلی که در آن رضایت ورزشکاران، شفافیت مدیریتی و اثربخشی راهبردی به طور همزمان تقویت شوند. حکمرانی ورزشی در ایران به ویژه در کلان شهرهایی مانند تهران با چالش های متعددی در زمینه کارآمدی، پاسخگویی و رضایت ذی نفعان مواجه است. بسیاری از تصمیمات مدیریتی در حوزه ورزش بدون مشارکت مستقیم ورزشکاران یا درک دقیق نیازهای آنان اتخاذ می شود، امری که منجر به کاهش اعتماد سازمانی و نارضایتی در میان جامعه ورزشی می گردد. در این شرایط بررسی سازوکارهای حکمرانی و میزان تاثیر آن بر رضایت ورزشکاران نه تنها برای شناخت نقاط ضعف نظام مدیریتی ضروری است بلکه برای اصلاح سیاست های اجرایی و طراحی مدل های حکمرانی مشارکتی اهمیت حیاتی دارد. ضرورت این پژوهش از آنجا ناشی می شود که رضایت ورزشکاران یکی از شاخص های کلیدی پویایی نظام ورزشی و اثر بخشی سیاست های مدیران محسوب می شود؛ لذا تحلیل علمی این موضوع می تواند به ارائه راهکارهای پایدار جهت ارتقاء کیفیت حکمرانی و ایجاد اعتماد نهادی در سازمان های ورزشی منجر گردد. روش تحقیق هدف از این پژوهش تحلیل سازوکارهای حکمرانی در ورزش و بررسی تاثیر آنها بر رضایت ورزشکاران استان تهران است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری پژوهش را کلیه ورزشکاران فعال در باشگاه های ورزشی استان تهران تشکیل دادند. با توجه به پراکندگی، جامعه نمونه گیری به روش تصادفی طبقه ای نسبی انجام شد تا از هر رشته ورزشی به طور متناسب نمونه انتخاب گردد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۸۴ نفر برآورد شد. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته بر پایه مولفه های حکمرانی خوب (شفافیت، پاسخگویی، عدالت، مشارکت و کارایی) و پرسشنامه استاندارد رضایت ورزشکاران می باشد. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه با نظر خبرگان و اساتید مدیریت ورزشی تایید شد و پایایی ابزار از طریق ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها در بخش توصیفی از شاخص های مرکزی و پراکندگی و در بخش استنباطی برای آزمون فرضیه ها از مدل یابی معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار SmartPLS بهره گرفته شد که این روش امکان بررسی همزمان روابط علی میان متغیرها و سنجش برازش مدل مفهومی را فراهم می سازد. یافته ها: یافته های جمعیت شناختی جامعه پژوهش نشان داد که جامعه پژوهش شامل ۳۸۰ نفر از ورزشکاران فعال در باشگاه ها و انجمن های ورزشی استان تهران بود. از این تعداد ۶۲ درصد مرد و ۳۸ درصد زن بودند. میانگین سنی شرکت کنندگان ۲۷ سال محاسبه شد که بیشترین فراوانی در بازه سنی ۲۰ تا ۳۰ سال قرار داشت. از نظر سطح تحصیلات ۴۵ درصد دارای مدرک کارشناسی، ۲۵ درصد کارشناسی ارشد و الباقی دیپلم یا بالاتر بودند. نتایج همچنین نشان داد که ۵۸ درصد از شرکت کنندگان سابقه بیش از ۵ سال فعالیت ورزشی داشتند. توزیع پاسخ ها بر اساس رشته ورزشی نشان داد که رشته های فوتبال، والیبال و بدنسازی بیشترین سهم را در جامعه نمونه داشتند. این ترکیب جمعیت شناختی بیانگر گستردگی و تنوع جامعه مورد بررسی و نماینده خوبی از ورزشکاران حرفه ای و نیمه حرفه ای استان محسوب می شد. پس از اجرای مدل یابی معادلات ساختاری با روش PLS، شاخص های برازش مدل از جمله CR و AVE در محدوده قابل قبول قرار گرفتند و روایی همگرا و واگرای سازه ها تایید شد. نتایج تحلیل مسیرها نشان داد که سازوکارهای حکمرانی شامل شفافیت تصمیم گیری، پاسخگویی مدیران و عدالت سازمانی تاثیر مثبت و معنی داری بر رضایت ورزشکاران داشتند (p=۰.۰۰۱<, t=۱۰.۴۲, p=۰.۶۳). مقادیر R۲=۰.۵۲ برای رضایت ورزشکاران نشان داد که مدل پیشنهادی توان توضیح مناسبی برای تغییرات متغیر وابسته دارد. در مجموع خروجی مدل PLS بیانگر آن بود که بهبود شاخص های حکمرانی خوب در سازمان های ورزشی تهران موجب افزایش محسوس رضایت، اعتماد و احساس تعلق ورزشکاران به نهادهای ورزشی گردیده است. نتیجه گیری یافته های این پژوهش به طور قاطع نشان داد که سازوکارهای حکمرانی در ورزش استان تهران به ویژه ابعاد شفافیت و پاسخگویی رابطه مستقیم و مثبتی با رضایت ورزشکاران دارند. این نتیجه با نظریه های نوین مدیریت ورزشی که بر اهمیت حکمرانی خوب در موفقیت بلندمدت سازمان ها تاکید دارند همسو بود. به طور خاص همبستگی قوی مشاهده شده میان عدالت سازمانی و رضایت با یافته های محققانی چون اسمیت و جونز ۲۰۲۰ که در حوزه ورزش قهرمانی بر نقش ادراک عدالت در حفظ انگیزه ورزشکاران تاکید کردند مطابقت داشت. با این حال تاثیر متغیر مشارکت ورزشکاران در تصمیم گیری ها نسبت به آنچه در ادبیات بین المللی نظیر مطالعات اروپایی انتظار می رفت ضعیف تر بود؛ این ناهمسویی می تواند ناشی از ساختار متمرکز و سلسله مراتبی نظام مدیریتی ورزش در ایران باشد که فرصت های مشارکت معنادار را محدود می سازد. نقش اعتماد سازمانی نیز تاییدی بر این موضوع بود که کیفیت حکمرانی ابتدا اعتماد را تقویت کرده و این اعتماد رضایت نهایی را به ارمغان می آورد. بر اساس نتایج به دست آمده، پیشنهاد می شود که سازمان های ورزشی استان تهران باید فورا سازوکارهای شفاف سازی بودجه ها، آیین نامه ها و معیارهای تخصیص منابع (اعم از امکانات و حمایت های مالی) را تقویت کنند، دوم مدیران باید کارگاه ها و دوره های آموزشی مستمر با تمرکز بر ارتقای مهارت های پاسخگویی و اخلاق مدیریتی برگزار نمایند تا پاسخگویی به یک فرهنگ سازمانی تبدیل شود نه یک الزام صرف. سوم برای افزایش مشارکت پیشنهاد می شود کمیته های مشورتی ویژه ای با حضور نمایندگان منتخب ورزشکاران در سطوح مختلف باشگاه ها و هیئت ها تشکیل گردد تا نظرات آنها در فرآیند سیاست گذاری های اجرایی مورد توجه قرار گیرد. اجرای این پیشنهادات می تواند به طور مستقیم بر کاهش شکاف میان مدیران و ورزشکاران تاثیر گذاشته و رضایت شغلی و حرفه ای جامعه ورزشی را ارتقا دهد. این پژوهش با محدودیت هایی نیز مواجه بود که مهم ترین محدودیت اتکای صرف به داده های خودگزارشی از طریق پرسشنامه بود که ممکن است دچار سوگیری مطلوبیت اجتماعی شده باشد؛ یعنی ورزشکاران ممکن است برای حفظ رابطه با نهادهای حامی رضایت خود را بیش از حد واقعی گزارش کرده باشند. همچنین این مطالعه تنها به استان تهران محدود بود و قابلیت تعمیم نتایج به استان هایی با ساختار جمعیتی و مدیریتی متفاوت را کاهش می دهد. برای تحقیقات آتی پیشنهاد می شود که مدل حکمرانی ورزشی با استفاده از روش های ترکیبی کیفی و کمی مورد ارزیابی قرار گیرد تا دلایل عمیق عدم مشارکت ریشه یابی شود. همچنین پژوهش های آتی می توانند با هدف گذاری بر روی متغیرهای تعدیل گر مانند حمایت های اجتماعی یا استرس رقابتی، تاثیر حکمرانی را در شرایط خاص تر بررسی کرده و نتایج کاربردی دقیق تری برای پژوهش های میان رشته ای فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ورزشی ، رضایت ورزشکاران ، شفافیت ، پاسخگویی ، اعتماد سازمانی ، عدالت ، استان تهران