تبیین راهبردهای انگیزشی معلمان تربیت بدنی و اثر آن بر مشارکت پایدار دانش آموزان در فعالیت بدنی خارج از مدرسه

مقدمه: ترویج فعالیت بدنی پایدار در دانش آموزان یکی از محورهای مهم آموزش و پرورش در دهه اخیر به شمار می رود؛ زیرا شواهد نشان می دهد که الگوهای فعالیت بدنی از دوران کودکی و نوجوانی شکل می گیرد و نقش تعیین کننده ای در سبک زندگی بزرگسالی دارد. ون و همکاران (۱۴۰۲) بر اساس پژوهش های جدید معلمان تربیت بدنی از جمله مهم ترین عوامل مدرسه ای موثر بر ایجاد انگیزش پایدار در دانش آموزان برای انجام فعالیت بدنی بیرون از محیط مدرسه هستند. برای مثال، در مطالعه دیلوی و همکاران (۱۴۰۲) نشان داده شد که سبک ارتباطی و بازخورد انگیزشی معلمان تربیت بدنی تاثیر مستقیمی بر انگیزش خودمختار دانش آموزان و تصمیم آنان برای مشارکت در فعالیت بدنی بعد از ساعات مدرسه دارد. همچنین گزارش بارنو و همکاران (۱۴۰۲) بیان می کند که وجود حمایت هیجانی، رفتار الگویی و تاکید بر پیشرفت فردی از سوی معلم می تواند مشارکت مستمر در ورزش های بیرون از مدرسه را تا چندین ماه پس از پایان دوره آموزشی حفظ کند. مجموعه این یافته ها ضرورت بررسی عمیق تر نقش و راهبردهای انگیزشی معلمان تربیت بدنی را در افزایش مشارکت بدنی دانش آموزان خارج از محیط مدرسه برجسته تر می کند، با این حال فعالیت بدنی خارج از مدرسه نیز برای توسعه و بهبود سبک زندگی فعال و ارتقاء سطح مشارکت ورزشی و بهبود عملکرد لازم است و لذا هدف از پژوهش حاضر تبیین راهبردهای انگیزشی معلمان تربیت بدنی و اثر آن بر مشارکت پایدار دانش آموزان در فعالیت بدنی خارج از مدرسه می باشد. روش تحقیق: پژوهش حاضر با هدف تبیین راهبردهای انگیزشی معلمان تربیت بدنی و تحلیل اثر آنها بر مشارکت پایدار دانش آموزان در فعالیت بدنی خارج از مدرسه انجام شد. روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و گردآوری داده ها توصیفی-تحلیلی بوده و طرح پژوهش از نوع همبستگی با تاکید بر مدل سازی معادلات ساختاری است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره اول و دوم متوسطه در شهر و معلمان تربیت بدنی شاغل در همان مدارس در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. نمونه به روش خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شد و در مجموع ۵۰۰ دانش آموز و ۶۰ معلم در پژوهش شرکت کردند. برای سنجش راهبردهای انگیزشی معلمان از پرسشنامه استاندارد ارزیابی رفتار انگیزشی معلمان تربیت بدنی با مولفه هایی شامل بازخورد سازنده، حمایت هیجانی، تشویق به تلاش، تقویت احساس شایستگی، انتخاب دهی و توجه به تفاوت های فردی استفاده شد. همچنین پرسشنامه مشارکت پایدار فعالیت بدنی بیرون مدرسه توسط دانش آموزان تکمیل شد که شامل سه زیرمقیاس مشارکت منظم هفتگی، انگیزش درونی برای فعالیت بدنی و تداوم عادت ورزشی بود. پایایی پرسشنامه ها با روش آلفای کرونباخ تایید شد و تحلیل داده ها با نرم افزار انجام گرفت. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که راهبردهای انگیزشی معلمان تربیت بدنی به طور معناداری مشارکت پایدار دانش آموزان در فعالیت بدنی خارج از مدرسه را پیش بینی می کنند. در میان مولفه های مورد بررسی «حمایت از خودمختاری»، شامل اجازه مشارکت دانش آموزان در انتخاب نوع فعالیت، تشویق به تصمیم گیری مستقل و پرهیز از کنترل بیرونی، بیشترین تاثیر را بر انگیزش درونی و مشارکت ورزشی خارج از مدرسه داشت. این نتیجه با پیش بینی های نظریه خود تعیین گری همخوانی دارد و نشان می دهد هنگامی که دانش آموزان احساس می کنند انتخاب گر هستند و فعالیت بدنی را مطابق علاقه خود انجام می دهند احتمال بیشتری دارد که آن را خارج از محیط مدرسه ادامه دهند. مولفه دوم موثر بازخورد مبتنی بر پیشرفت فردی بود. دانش آموزانی که از معلمان خود بازخوردهای سازنده و متمرکز بر رشد فردی دریافت می کردند تمایل بیشتری به ادامه فعالیت بدنی در خانه و باشگاه نشان دادند. تحلیل کیفی نظرات دانش آموزان بیان کرد که زمانی که معلم پیشرفت های کوچک اما پیوسته را برجسته می کند دانش آموزان احساس توانمندی بیشتری دارند و این احساس شایستگی میل به مشارکت بدنی پایدار را تقویت می کند. سومین مولفه موثر حمایت هیجانی و ارتباط مثبت معلم-دانش آموز بود. نتایج مدل نشان داد که ایجاد فضای صمیمانه، شنیدن نگرانی های دانش آموزان، احترام به تفاوت های فردی و برخورد دوستانه تمایل دانش آموزان به حضور فعال در کلاس و همچنین انجام فعالیت بدنی در بیرون مدرسه را افزایش می دهد. این یافته نشان می دهد که رابطه مثبت نه تنها مشارکت داخل مدرسه بلکه رفتارهای بیرون مدرسه را نیز شکل می دهد. بررسی مسیرهای غیرمستقیم مدل نشان داد که اثر راهبردهای انگیزشی معلمان بر مشارکت پایدار از طریق افزایش انگیزش درونی دانش آموزان میانجیگری می شود. به عبارت دیگر نقش اصلی معلم تربیت بدنی این است که انگیزش درونی و میل طبیعی به فعالیت بدنی را در دانش آموزان افزایش دهد و همین انگیزش درونی است که رفتار ورزشی پایدار را تضمین می کند. این نتیجه با یافته های پژوهش های جدید همسو است که نشان می دهد فعالیت هایی که توسط فشار بیرونی تحمیل شوند پایداری کمتری دارند اما انگیزش درونی باعث تداوم رفتار مثبت حتی در غیاب معلم می شود. نتایج پژوهش افزون بر تبیین نقش مهم راهبردهای انگیزشی معلم پیامدهای کاربردی گسترده ای برای مدارس، والدین و سیاست گذاران دارد. نخست آنکه برنامه های تربیت معلم باید بر تقویت مهارت های انگیزشی و ارتباطی معلمان تربیت بدنی تمرکز کنند. دوم مدارس می توانند دوره های آموزشی برای معلمان طراحی کنند تا شیوه های حمایت از خودمختاری، تقویت احساس شایستگی و ایجاد تعامل مثبت با دانش آموزان را به صورت عملی بیاموزند. سوم نتایج پژوهش اهمیت ارتباط مدرسه و خانواده را در تقویت مشارکت بدنی تایید می کند و پیشنهاد می شود معلمان تربیت بدنی والدین را در برنامه ریزی فعالیت های بدنی خارج مدرسه مشارکت دهند. چهارم سیاست گذاران حوزه آموزش باید بودجه و امکانات لازم را برای توسعه برنامه های انگیزشی و حمایتی در مدارس فراهم کنند تا زمینه افزایش مشارکت بدنی پایدار فراهم شود. نتیجه گیری: پژوهش حاضر نشان می دهد که معلمان تربیت بدنی با به کارگیری راهبردهای انگیزشی موثر می توانند نقش کلیدی در ایجاد و تداوم سبک زندگی فعال در میان دانش آموزان داشته باشند؛ نقشی که فراتر از کلاس درس بوده و به شکل گیری عادت های حرکتی مادام العمر کمک می کند. این پژوهش تاکید می کند که فعالیت بدنی پایدار دانش آموزان نه تنها نتیجه ساختار برنامه درسی، بلکه حاصل کیفیت تعامل، بازخورد و حمایت انگیزشی معلم است.

کلیدواژه ها:

راهبردهای انگیزشی معلمان تربیت بدنی ، مشارکت پایدار ، فعالیت بدنی خارج از مدرسه