طراحی مدل هوشمند مدیریت بحران در ورزش غواصی

ورزش غواصی به عنوان یکی از فعالیتهای ورزشی تخصصی و پرریسک همواره با مخاطرات فیزیولوژیک، محیطی و عملیاتی همراه است و هرگونه نقص در تجهیزات، آموزش یا هماهنگی تیمی میتواند به بروز شرایط بحرانی منجر شود. مطالعات حوزه علوم غواصی نشان میدهد که مدیریت صحیح عوامل فنی، آمادگی جسمانی و رعایت اصول ایمنی از مهمترین مولفه های کاهش خطرات در این ورزش به شمار می رود (ترجو مدینا و همکاران، ۲۰۲۵). همچنین پژوهش های مرتبط با ارزیابی مهارت های غواصی تاکید دارند که نظام های سنجش و پایش دقیق مهارت ها می تواند در پیشگیری از حوادث و بهبود ایمنی نقش موثری ایفا کند (سولیخین و همکاران، ۲۰۲۳). از سوی دیگر با پیشرفت فناوری های هوشمند استفاده از سیستم های ارزیابی و پایش هوشمند در ورزش ها به ویژه در رشته های حساس مانند غواصی مورد توجه قرار گرفته است و این سیستم ها می توانند با تحلیل داده های عملکردی، شرایط بحرانی را پیش بینی و مدیریت کنند (هاو و همکاران، ۲۰۲۳). در سطح مدیریتی نیز پژوهش ها نشان می دهد که نحوه ارتباطات و مدیریت بحران در سازمان های ورزشی نقش مهمی در کنترل پیامدهای بحران و کاهش آسیب های احتمالی دارد (اسکی و همکاران، ۲۰۲۵). با این حال در حوزه ورزش غواصی چارچوبی یکپارچه برای مدیریت هوشمند بحران که ابعاد فنی، انسانی و مدیریتی را به صورت همزمان در نظر بگیرد کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از این رو پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل هوشمند مدیریت بحران در ورزش غواصی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه داده بنیاد گلیزر انجام شد. هدف از انتخاب این روش کشف ابعاد و سازوکارهای مدیریت بحران در ورزش غواصی و طراحی مدلی مبتنی بر داده های میدانی بود. جامعه پژوهش شامل مربیان غواصی، مدیران فدراسیون و هیئت های غواصی، غواصان حرفه ای، کارشناسان ایمنی و متخصصان علوم ورزشی مرتبط با غواصی بود. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع ۱۹ نفر از خبرگان در مصاحبه های نیمه ساختار یافته شرکت کردند. داده ها پس از پیاده سازی کامل مصاحبه ها طی فرایند کدگذاری مستمر و مقایسه ای گلیزر تحلیل شد. مفاهیم اولیه استخراج و به تدریج در قالب مقوله های اصلی سازماندهی شد و در نهایت مقوله هسته ای و مدل نهایی پژوهش شکل گرفت. نتایج نشان داد که مدیریت بحران در ورزش غواصی در قالب یک الگوی هوشمند و چندبعدی با محوریت «پایش و تصمیم گیری مبتنی بر داده» شکل می گیرد. در این مدل بحران نه به عنوان یک رویداد ناگهانی بلکه به عنوان فرایندی قابل پیش بینی و مدیریت تلقی می شود که می توان از طریق سیستم های هوشمند آن را کنترل و مهار کرد. مشارکت کنندگان تاکید داشتند که بسیاری از حوادث غواصی ناشی از ضعف در پایش شرایط فنی، انسانی و محیطی است و استفاده از ابزارهای هوشمند می تواند نقش مهمی در پیشگیری از این حوادث ایفا کند. شرایط علی شکل گیری بحران در غواصی شامل نقص تجهیزات، خطاهای انسانی، ضعف در آموزش، شرایط نامساعد محیطی و نبود نظام های پایش مستمر است. در سطح زمین های عواملی مانند محدودیت زیرساخت های ایمنی، نبود پروتکل های هوشمند مدیریت بحران و ضعف در هماهنگی میان تیم های عملیاتی شناسایی شد. در چنین شرایطی، سازمان ها بیشتر به واکنش های پس از بحران متکی هستند و از سازوکارهای پیشگیرانه بهره نمی برند. راهبرد محوری مدل، استقرار نظام هوشمند مدیریت بحران بود که شامل پایش لحظه ای شرایط غواصان، استفاده از سامانه های داده محور برای تحلیل ریسک، طراحی پروتکل های هوشمند واکنش به بحران و آموزش مبتنی بر شبیه سازی شرایط بحرانی است. مشارکت کنندگان معتقد بودند که ترکیب فناوری های هوشمند با آموزش تخصصی و نظام های مدیریتی منسجم می تواند احتمال بروز بحران را کاهش داده و زمان واکنش به حوادث را به حداقل برساند. پیامدهای اجرای این مدل شامل افزایش ایمنی عملیات غواصی، کاهش حوادث، بهبود کیفیت تصمیم گیری در شرایط بحرانی، افزایش اعتماد ورزشکاران و ارتقای کارایی سازمان های مرتبط با غواصی بود. مدل نهایی نشان داد که مدیریت بحران در ورزش غواصی زمانی اثر بخش خواهد بود که از رویکردهای سنتی واکنشی فاصله گرفته و به سمت نظام های هوشمند پیشگیرانه و داده محور حرکت کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، غواصی ورزشی ، سیستم های هوشمند ، ایمنی ورزش ، مدیریت ریسک