الگوی توسعه ظرفیت های مدیریتی در نظام سازمان های ورزشی

نظام سازمان های ورزشی در دهه های اخیر با تغییرات ساختاری، اقتصادی و فناورانه گسترده ای مواجه شده است. افزایش رقابت میان سازمان ها، پیچیدگی محیط های مدیریتی، رشد انتظارات ذی نفعان و فشار برای دستیابی به کارایی و اثربخشی بیشتر، موجب شده است که توسعه ظرفیت های مدیریتی به یکی از اولویت های راهبردی در حوزه مدیریت ورزش تبدیل شود. در این میان ظرفیت های مدیریتی نه تنها به مهارت های فردی مدیران محدود نمی شود بلکه مجموعه ای از توانمندی های سازمانی، ساختاری، دانشی و راهبردی را در بر می گیرد که امکان تصمیم گیری موثر، مدیریت منابع و تحقق اهداف سازمانی را فراهم می کند. پژوهش های اخیر در حوزه مدیریت سازمان های ورزشی نشان می دهد که موفقیت این سازمان ها تا حد زیادی به کیفیت نظام حکمرانی، کارآمدی ساختار مدیریتی و توانایی مدیران در تطبیق با تغییرات محیطی وابسته است. همچنین مطالعات مرتبط با پایداری سازمان های غیرانتفاعی نشان می دهد که توسعه ظرفیت های مدیریتی در ابعاد راهبردی، مالی و سازمانی می تواند به افزایش تاب آوری و اثربخشی این سازمان ها منجر شود. از سوی دیگر، پژوهش های حوزه مدیریت رویدادها و دانش سازمانی در ورزش تاکید دارند که انتقال دانش، یادگیری سازمانی و به کارگیری تجربه های مدیریتی از عوامل کلیدی در توسعه ظرفیت های مدیریتی محسوب می شوند. با وجود اهمیت این موضوع، در بسیاری از سازمان های ورزشی توسعه ظرفیت های مدیریتی به صورت نظام مند و مبتنی بر مدل های علمی دنبال نمی شود و اغلب به دوره های آموزشی مقطعی یا تغییرات فردی مدیران محدود می گردد. این مسئله موجب می شود که ظرفیت های مدیریتی در سطح نهادی تثبیت نشده و با تغییر مدیران بخشی از توانمندی های سازمانی از بین برود. از این رو، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی توسعه ظرفیت های مدیریتی در نظام سازمان های ورزشی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از نظریه داده بنیاد اشتراوس و کوربین انجام شده و جامعه آماری شامل مدیران ارشد و میانی سازمان های ورزشی، روسای فدراسیون ها، مدیران هیئت های ورزشی، مدیران باشگاه ها و کارشناسان حوزه مدیریت ورزش بوده است. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت و در مجموع ۲۲ نفر در مصاحبه های نیمه ساختار یافته شرکت کردند. داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد و در نهایت مدل نهایی پژوهش ترسیم گردید. یافته ها نشان داد توسعه ظرفیت های مدیریتی در نظام سازمان های ورزشی در قالب یک الگوی نظام مند با محوریت «مدیریت توانمندساز و یادگیرنده» شکل می گیرد که ظرفیت مدیریتی را به عنوان مجموعه ای از توانمندی های فردی، سازمانی و نهادی تعریف می کند. شرایط علی شامل پیچیدگی محیط ورزش، رقابت فزاینده، محدودیت منابع مالی، فشار برای پاسخگویی و ضرورت حرفه ای سازی مدیریت ورزشی بود. شرایط زمینه ای شامل ضعف در نظام آموزش و توسعه مدیران، نبود مسیر شغلی مشخص، تغییرات مدیریتی مکرر، ساختارهای بوروکراتیک و فقدان نظام های ارزیابی عملکرد مدیریتی بود. راهبردهای محوری شامل استقرار نظام شایسته سالاری در انتصابات، طراحی برنامه های آموزشی هدفمند، توسعه نظام مدیریت دانش، ایجاد مسیرهای حرفه ای برای مدیران، تقویت مهارت های راهبردی و مالی، استفاده از فناوری های مدیریتی و استقرار نظام های ارزیابی عملکرد است. پیامدهای اجرای راهبردها شامل افزایش کارایی سازمانی، بهبود کیفیت تصمیم گیری، ارتقای هماهنگی نهادهای ورزشی، افزایش شفافیت و پاسخگویی، تقویت پایداری مالی و افزایش اعتماد ذی نفعان بود. مدل نهایی تاکید کرد توسعه ظرفیت های مدیریتی زمانی به نتایج پایدار منجر می شود که به صورت نهادی و نظام مند نهادینه گردد. نتایج پژوهش نشان داد توسعه ظرفیت های مدیریتی پیش شرط اساسی بهبود عملکرد و پایداری سازمان های ورزشی است و حرکت به سمت الگوی مدیریت توانمندساز و یادگیرنده می تواند به ارتقای کیفیت حکمرانی کمک کند. پیشنهاد شد نظام های شایسته سالاری، مسیرهای حرفه ای، برنامه های آموزشی مستمر، نظام مدیریت دانش، بانک تجربه های مدیریتی و نظام های ارزیابی عملکرد نهادینه شود و همکاری میان سازمان ها و شبکه های یادگیری مشترک تقویت گردد تا گذار از مدیریت فردمحور به مدیریت نظام مند و یادگیرنده زمینه ساز بهبود کارایی، پایداری و اثربخشی نظام سازمان های ورزشی گردد.

کلیدواژه ها:

ظرفیت های مدیریتی ، سازمان های ورزشی ، مدیریت توانمندساز ، حکمرانی ورزشی ، یادگیری سازمانی