مدل حکمرانی تاب آور در صنعت ورزش در مواجهه با شوکهای سیستمی

دوران میانی میان دانشگاه، علم و فرهنگ صنعت ورزش در دهه های اخیر با موجی از شوک های سیستمی در سطوح اقلیمی، اقتصادی و سیاسی مواجه شده است؛ شوک هایی که ماهیت آن ها نه تنها مقطعی بلکه ساختاری و زنجیره ای است. بحران های مالی، همه گیری های جهانی، تغییرات اقلیمی و تنش های ژئوپلیتیک نشان داده اند که سازمان های ورزشی بدون برخورداری از سازوکارهای حکمرانی تاب آور در برابر اختلالات محیطی آسیب پذیر هستند. در ادبیات، حکمرانی تاب آوری به عنوان توانایی سیستم برای پیش بینی، جذب، سازگاری و بازیابی در برابر شوک ها تعریف می شود و نقش سیاست های تنظیمی و سازوکارهای نهادی در این فرایند مورد تاکید قرار گرفته است (لی ۱، ۲۰۲۵). مطالعات اخیر در حوزه حکمرانی زیرساخت های حیاتی و اکوسیستم های اقتصادی نشان می دهد که ساختارهای حکمرانی شبکه ای و داده محور می توانند ظرفیت سازمان ها را برای مقابله با بحران ها افزایش دهند (زونگو، ۲۰۲۶ و پولاک و همکاران ۲۰۲۶). در صنعت ورزش نیز پژوهش ها بر اهمیت سازوکارهای همکاری نهادی، مدیریت ریسک و یکپارچگی سیاست ها در مواجهه با شوک های سیستمی تاکید کرده اند (هی و همکاران ۲۰۲۵ و وینکلر و همکاران ۲۰۲۶). با وجود این، در صنعت ورزش چارچوبی منسجم برای تبیین روابط ساختاری عوامل موثر بر حکمرانی تاب آور ارائه نشده است؛ از این رو پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل حکمرانی تاب آور در صنعت ورزش در مواجهه با شوک های سیستمی انجام شد. روش شناسی این پژوهش با رویکرد آمیخته کیفی-تحلیلی و استفاده از مدل ساختاری تفسیری (ISM) انجام شد. در مرحله نخست، با مرور ادبیات و انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان حوزه مدیریت ورزشی، سیاست گذاری و اقتصاد ورزش، عوامل موثر بر حکمرانی تاب آور شناسایی شد. نمونه گیری به صورت هدفمند و بر اساس معیار تخصص و تجربه در حوزه مدیریت بحران و سیاست گذاری ورزشی انجام شد. در مرحله دوم برای تعیین روابط میان عوامل، ماتریس خود تعاملی ساختاری (SSIM) بر اساس نظر خبرگان تهیه شد، سپس با تبدیل این ماتریس به ماتریس دسترسی و انجام فرایند سطح بندی جایگاه هر عامل در ساختار حکمرانی تاب آور مشخص گردید. در نهایت، مدل تفسیری ساختاری ترسیم و روابط علی و سلسله مراتبی میان عوامل تبیین شد. یافته ها در مرحله اول پژوهش بر اساس تحلیل مصاحبه ها و ادبیات موضوع ۱۰ عامل کلیدی موثر بر حکمرانی تاب آور در صنعت ورزش شناسایی شد. این عوامل شامل تنوع منابع مالی، زیرساخت های دیجیتال، حکمرانی شبکه ای، مدیریت ریسک، انعطاف پذیری مقرراتی، سرمایه اجتماعی، همکاری بین بخشی، نظام داده و پایش، ظرفیت نوآوری و رهبری راهبردی بودند. در مرحله دوم با استفاده از مدل ISM، روابط ساختاری میان این عوامل تحلیل و سطوح مختلف مدل استخراج شد. نتایج سطح بندی نشان داد که عوامل در چهار سطح اصلی قرار می گیرند: سطح اول عوامل پایه ای شامل سرمایه اجتماعی و حکمرانی شبکه ای به عنوان زیربنانی ترین عوامل شناسایی شدند که بستر شکل گیری همکاری ها و اعتماد میان بازیگران صنعت ورزش را فراهم می کنند؛ سطح دوم عوامل ساختاری شامل همکاری بین بخشی، انعطاف پذیری مقرراتی و مدیریت ریسک بودند که به طور مستقیم بر توانایی سیستم در مقابله با شوک ها اثر می گذارند؛ سطح سوم عوامل توانمندساز شامل زیرساخت های دیجیتال، نظام داده و پایش و ظرفیت نوآوری که نقش مهمی در افزایش سرعت واکنش و سازگاری سیستم دارند؛ و سطح چهارم عوامل پیامدی شامل تنوع منابع مالی و رهبری راهبردی بودند که به عنوان خروجی تعامل عوامل زیرین و شاخص های نهایی حکمرانی تاب آور شناخته شدند. مدل نهایی نشان داد که حکمرانی تاب آور در صنعت ورزش ساختاری سلسله مراتبی دارد و از عوامل نهادی و اجتماعی آغاز شده و به عوامل مدیریتی و مالی منتهی می شود.

کلیدواژه ها:

حکمرانی تاب آور ، صنعت ورزش ، شوک های سیستمی ، مدل ساختاری تفسیری ، آینده پژوهی ورزش