بررسی همبستگی بین مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی و میزان مسئولیت اجتماعی دانش آموزان متوسطه اول کرمانشاه

مقدمه: نظام تعلیم و تربیت به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی نقش اساسی در شکل دهی به ابعاد مختلف شخصیت دانش آموزان ایفا می کند. در این میان توجه به پرورش مسئولیت اجتماعی به عنوان یکی از مولفه های کلیدی رشد اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان از اهمیت ویژه ای برخوردار است.(۱) مسئولیت اجتماعی به معنای توانایی فرد در پذیرش نقش های اجتماعی، رعایت قوانین، احترام به دیگران، مشارکت در فعالیت های جمعی و احساس تعهد نسبت به جامعه است. مدارس به عنوان محیط های اجتماعی کوچک، بستری مناسب برای آموزش و تقویت این ویژگی در دانش آموزان فراهم می کنند.(۲) در این میان درس تربیت بدنی به دلیل ماهیت تعاملی، گروهی و مشارکتی خود، ظرفیت بالایی برای تقویت مسئولیت پذیری، همکاری، رعایت قوانین، احترام متقابل و مشارکت فعال دارد. فعالیت های تربیت بدنی علاوه بر تاثیرات جسمانی دارای آثار روانی، اجتماعی و تربیتی قابل توجهی هستند. مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی می تواند فرصت هایی برای تجربه کار گروهی، پذیرش مسئولیت، رعایت نوبت، پیروی از قوانین و احترام به حقوق دیگران فراهم کند. این تجربیات به طور مستقیم و غیر مستقیم در شکل گیری مسئولیت اجتماعی دانش آموزان نقش دارند (۳). در دوره متوسطه اول که دانش آموزان در مرحله حساس رشد اجتماعی و شکل گیری هویت قرار دارند، نقش فعالیت های تربیت بدنی در تقویت مسئولیت اجتماعی اهمیت بیشتری پیدا می کند. با توجه به اهمیت این موضوع، بررسی رابطه بین مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی و میزان مسئولیت اجتماعی دانش آموزان می تواند به برنامه ریزان آموزشی، معلمان و مسئولان تربیتی در بهبود فرآیند تعلیم و تربیت کمک کند.(۴) از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی همبستگی بین مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی و میزان مسئولیت اجتماعی دانش آموزان متوسطه اول شهر کرمانشاه انجام شد. لذا هدف اصلی این پژوهش، بررسی میزان همبستگی بین مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی و سطح مسئولیت اجتماعی دانش آموزان متوسطه اول شهر کرمانشاه بود. همچنین این پژوهش به دنبال تعیین میزان پیش بینی مسئولیت اجتماعی بر اساس سطح مشارکت در فعالیت های تربیت بدنی و بررسی نقش مشارکت فعال به عنوان یکی از عوامل موثر در تقویت مسئولیت اجتماعی دانش آموزان بود. روش تحقیق: این پژوهش از نوع توصیفی همبستگی بود که به روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش آموزان دوره متوسطه اول شهر کرمانشاه در سال تحصیلی مربوطه بود. از این جامعه نمونه ای به حجم ۳۵۰ نفر از دانش آموزان به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شد. ابزار جمع آوری داده ها شامل دو پرسشنامه استاندارد بود: پرسشنامه مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی و پرسشنامه مسئولیت اجتماعی دانش آموزان. پرسشنامه مشارکت فعال شامل گویه هایی در زمینه میزان حضور فعال، همکاری با هم کلاسی ها، رعایت قوانین، مشارکت در فعالیت های گروهی و تعامل با معلم بود. پرسشنامه مسئولیت اجتماعی نیز شامل مولفه هایی مانند مسئولیت پذیری فردی، احترام به دیگران، رعایت قوانین، همکاری اجتماعی و مشارکت در فعالیت های جمعی بود. روایی محتوایی پرسشنامه ها توسط گروهی از متخصصان حوزه تربیت بدنی و علوم تربیتی تایید شد و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰.۸۷ برای پرسشنامه مشارکت فعال و ۰.۹۱ برای پرسشنامه مسئولیت اجتماعی به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب ابزارها بود. داده های جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار آماری SPSS نسخه ۲۸ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. برای تحلیل داده ها از آمار توصیفی شامل میانگین و انحراف معیار و آمار استنباطی شامل ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون استفاده شد. سطح معناداری آزمون ها ۰.۰۵ در نظر گرفته شد. یافته ها: نتایج تحلیل داده ها نشان داد که میانگین مشارکت فعال دانش آموزان در کلاس تربیت بدنی در سطح نسبتا مطلوبی قرار داشت. همچنین میانگین نمره مسئولیت اجتماعی دانش آموزان نیز در سطح متوسط به بالا ارزیابی شد. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی و مسئولیت اجتماعی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (p<۰.۰۵). این یافته نشان می دهد که با افزایش میزان مشارکت فعال دانش آموزان در کلاس تربیت بدنی، سطح مسئولیت اجتماعی آن ها نیز افزایش می یابد. همچنین نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی می تواند به طور معناداری مسئولیت اجتماعی دانش آموزان را پیش بینی کند؛ به عبارت دیگر بخشی از تغییرات مربوط به مسئولیت اجتماعی دانش آموزان توسط میزان مشارکت فعال آن ها در فعالیت های تربیت بدنی قابل تبیین است. بررسی مولفه های مختلف مشارکت فعال نشان داد که همکاری با دیگران، رعایت قوانین بازی و مشارکت در فعالیت های گروهی بیشترین ارتباط را با مسئولیت اجتماعی داشتند. علاوه بر این، دانش آموزانی که مشارکت فعالتری در کلاس تربیت بدنی داشتند، سطح بالاتری از احترام به دیگران، رعایت قوانین و مسئولیت پذیری فردی را نشان دادند. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که مشارکت فعال در کلاس تربیت بدنی با مسئولیت اجتماعی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری دارد. این یافته تایید می کند که کلاس تربیت بدنی می تواند به عنوان یکی از بسترهای مهم برای پرورش مسئولیت اجتماعی دانش آموزان مورد توجه قرار گیرد. فعالیت های تربیت بدنی به دلیل ماهیت تعاملی و گروهی خود، فرصت های مناسبی برای یادگیری مهارت های اجتماعی، همکاری، رعایت قوانین و پذیرش مسئولیت فراهم می کنند. این تجربیات می توانند به شکل گیری نگرش های مثبت اجتماعی و افزایش مسئولیت پذیری دانش آموزان کمک کنند. بر اساس یافته های این پژوهش می توان نتیجه گرفت که تقویت مشارکت فعال دانش آموزان در کلاس تربیت بدنی می تواند نقش مهمی در ارتقای مسئولیت اجتماعی آن ها داشته باشد. بنابراین، معلمان تربیت بدنی باید با استفاده از روش های آموزشی مناسب، ایجاد محیط های مشارکتی، تشویق دانش آموزان به همکاری و فراهم کردن فرصت های مشارکت فعال، زمینه رشد مسئولیت اجتماعی دانش آموزان را فراهم کنند. همچنین برنامه ریزان آموزشی می توانند با تاکید بیشتر بر نقش تربیتی کلاس تربیت بدنی از این درس به عنوان ابزاری موثر در پرورش ویژگی های اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان استفاده کنند. در نهایت توجه به نقش تربیت بدنی در رشد اجتماعی دانش آموزان می تواند به تربیت شهروندانی مسئول، متعهد و مشارکت جو منجر شود که قادر به ایفای نقش موثر در جامعه باشند. این امر نه تنها به بهبود روابط اجتماعی در محیط مدرسه کمک می کند بلکه در بلندمدت موجب ارتقای سلامت اجتماعی جامعه خواهد شد.

کلیدواژه ها:

همبستگی ، مشارکت فعال ، کلاس تربیت بدنی ، مسئولیت اجتماعی ، دانش آموزان