شناسایی راهبردهای توسعه کارآفرینی ورزشی با رویکرد استارت آپ ها

مقدمه: مدیریت ورزشی میان دانشگاه علم و فرهنگ رشد استارت آپ های ورزشی در ایران بیش از آنکه صرفا تابع ایده های فناورانه باشد، به راهبردهای اجرایی وابسته است؛ یعنی آن دسته از کنش های مدیریتی و نهادی که می تواند موانع اکوسیستم را کاهش دهد و همزمان بازار و مشتری را در مرکز ارزش آفرینی قرار دهد. در ادبیات داخلی اخیر بر اهمیت اجزای اکوسیستم به ویژه سیاست های دولت، عوامل اقتصادی و سرمایه انسانی و نقش آنها در موفقیت استارت آپ های ورزشی تاکید شده است (متفکری و همکاران، ۱۴۰۳). همچنین پژوهش های حوزه توسعه استارت آپ های ورزشی نشان می دهد که طراحی مسیر رشد و توسعه بدون راهبردهای مشخص کاهش ریسک و تقویت جذب مشتری به پایداری منجر نمی شود (صالحیان و همکاران، ۱۴۰۱). از منظر سیاست گذاری و سرمایه گذاری نیز شواهد جدیدتر نشان می دهد تصمیم گیری سرمایه گذاری خطرپذیر در استارت آپ های ورزشی به مجموعه ای از ملاحظات مالی، حقوقی و ریسک وابسته است؛ بنابراین راهبردهایی برای شکل گیری و رشد استارت آپ ها حیاتی است (کاویانی نیا و همکاران ۱۴۰۳، اسماپیلو و همکاران ۲۰۲۴ و کریژانوسکایا ۲۰۲۶). با اتکا به این پیش زمینه مسئله مقاله حاضر این است: راهبردهای کلیدی برای استقرار کارآفرینی ورزشی با رویکرد استارت آپی از نگاه خبرگان چه هستند؟ روش شناسی: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش گلیزر انجام شد. جامعه پژوهش شامل خبرگان حوزه مدیریت ورزشی، کارآفرینی و فعالان اکوسیستم استارت آپی بود که تجربه عملی یا علمی در زمینه استارت آپ های ورزشی داشتند. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام شد. در این فرآیند مصاحبه ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت و در نهایت با ۱۸ نفر از خبرگان مصاحبه نیمه ساختار یافته انجام شد. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه های عمیق نیمه ساختار یافته بود. تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام گرفت. در مرحله کدگذاری باز مفاهیم اولیه استخراج و دسته بندی شدند. برای افزایش اعتبار یافته ها، از روش های بازبینی مشارکت کنندگان، مقایسه مستمر داده ها و استفاده از نظرات چند متخصص در تحلیل کدها استفاده شد. همچنین تلاش شد با ثبت دقیق مراحل، تحلیل قابلیت پیگیری و اعتمادپذیری پژوهش افزایش یابد. یافته های پژوهش: تحلیل داده های کیفی نشان داد که راهبردهای توسعه کارآفرینی ورزشی با رویکرد استارت آپی در دو مقوله محوری قابل دسته بندی هستند: ۱) راهبردهای رفع مشکلات و موانع؛ مهم ترین زیرمقوله های این راهبرد عبارت بودند از: تقویت حمایت های نهادی و سیاستی (خبرگان بر نقش دولت و نهادهای ورزشی در ایجاد محیط حمایتی تاکید داشتند. نبود حمایت های مالی، حقوقی و زیرساختی از مهم ترین موانع رشد استارت آپ های ورزشی شناخته شد)، توسعه سرمایه انسانی کارآفرین (ضعف مهارت های کارآفرینانه، تیم سازی و مدیریت کسب وکار در میان فعالان ورزشی از موانع اصلی محسوب شد)، کاهش مقاومت ساختارهای سنتی برخی سازمان های بزرگ ورزشی و ساختارهای سنتی بازار در برابر نوآوری (مقاومت نشان می دهند و مانع ورود استارت آپ ها می شوند) و تقویت زیرساخت های اکوسیستم استارت آپی ورزش (کمبود شتاب دهنده ها، مراکز رشد تخصصی و سرمایه گذاران فعال در حوزه ورزش یکی از موانع کلیدی توسعه این حوزه معرفی شد). ۲) راهبردهای مشتری مدارانه؛ مهم ترین زیرمقوله های این راهبرد عبارت بودند از: همراهی با مشتری در تمام مراحل خدمت از شناسایی نیاز تا ارائه خدمات و پشتیبانی (ارتباط مستمر با مشتری به عنوان یک اصل راهبردی مطرح شد)، درک نیازها و ارزش گذاری به تجربه مشتری (خبرگان بر اهمیت شناخت دقیق نیازهای کاربران و طراحی خدمات متناسب با تجربه واقعی آنان تاکید داشتند)، ارائه مشوق های انگیزشی برای جذب و نگهداشت مشتری (استفاده از طرح های تشویقی، خدمات افزوده و مدل های ارزش پیشنهادی نوآورانه به عنوان راهبردی برای افزایش جذب مشتری معرفی شد) و اعتمادسازی در بازار (ایجاد اعتماد از طریق کیفیت خدمات، شفافیت و ارتباط موثر با کاربران به عنوان یکی از مهم ترین عوامل موفقیت استارت آپ های ورزشی مطرح شد). بحث و نتیجه گیری: هدف پژوهش حاضر شناسایی راهبردهای توسعه کارآفرینی ورزشی با رویکرد استارت آپی از دیدگاه خبرگان بود. نتایج نشان داد که راهبردهای اصلی در این حوزه در دو محور «رفع موانع اکوسیستمی» و «مشتری مداری» قابل تبیین هستند. راهبردهای مرتبط با رفع موانع نشان می دهد که توسعه استارت آپ های ورزشی بدون ایجاد بسترهای نهادی، حمایتی و زیرساختی مناسب امکان پذیر نیست. این یافته با مطالعات جدید در حوزه اکوسیستم های استارت آپی همسو است که نقش سیاست های حمایتی، سرمایه انسانی و محیط اقتصادی را در موفقیت استارت آپ ها تعیین کننده می دانند؛ به بیان دیگر استارت آپ ها در خلا رشد نمی کنند، بلکه در بستری از نهادها، سیاست ها و منابع شکل می گیرند. از سوی دیگر، راهبردهای مشتری مدارانه نشان داد که حتی در صورت وجود بستر مناسب، بقای استارت آپ ها وابسته به میزان پذیرش بازار و رضایت مشتریان است. این یافته با رویکردهای نوین استارت آپی توسعه محصول مبتنی بر نیاز مشتری و یادگیری مستمر از بازار تاکید دارند، همخوانی دارد. ترکیب این دو محور نشان می دهد که توسعه کارآفرینی ورزشی با رویکرد استارت آپی نیازمند یک نگاه دوگانه است: در سطح کلان، ایجاد محیط حمایتی و کاهش موانع اکوسیستم و در سطح خرد تمرکز بر مشتری و خلق ارزش واقعی برای بازار. بر این اساس می توان نتیجه گرفت که راهبردهای توسعه استارت آپ های ورزشی باید همزمان بر اصلاح ساختارهای حمایتی و تقویت رویکردهای بازارمحور متمرکز شوند. در سطح سیاست گذاری، ایجاد مراکز رشد تخصصی ورزش، تسهیل قوانین و حمایت مالی هدفمند می تواند زمینه ساز رشد این حوزه باشد. در سطح عملیاتی نیز استارت آپ های ورزشی باید با تمرکز بر نیازهای واقعی مشتریان و ایجاد تجربه کاربری مثبت، مزیت رقابتی خود را تثبیت کنند.

کلیدواژه ها:

کارآفرینی ، راهبردهای ، استارت آپ