تحلیل جامع نقش هوش مصنوعی در ارتقاء عملکرد سلامت و زیر ساختهای مدیریتی ورزش جانبازان و معلولین

مقدمه: تحولات سریع در حوزه فناوری های نوین و ظهور گسترده هوش مصنوعی (AI) پارادایم های سنتی را در صنایع مختلف، از جمله بخش ورزش و سلامت دگرگون ساخته است (Kaul et al., ۲۰۲۰; Chase, ۲۰۲۰). این فناوری ها به ویژه در ارتقاء سطح عملکرد ورزشکاران نخبه و توسعه مدل های پزشکی ورزشی و توانبخشی هوشمند، فرصت های بی سابقه ای را فراهم آورده اند (Nahavandi et al., ۲۰۲۲). در ورزش قهرمانی هوش مصنوعی از طریق تحلیل داده های عملکردی، نظارت بر وضعیت بیومکانیکی و بهینه سازی بار تمرینی منجر به دستاوردهای چشمگیری شده است (Rajšp & Fister Jr, ۲۰۲۰; Wang, ۲۰۲۳). با این حال حوزه ورزش جانبازان و معلولین که به طور ذاتی با چالش های پیچیده ای در زمینه دسترسی، تجهیزات کمکی و نیازهای توانبخشی فردی روبروست (Cieza et al., ۲۰۱۸; Krahn, ۲۰۱۱)، به طور متناسب از این پیشرفت ها بهره مند نشده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل راهکارهای کلیدی به کارگیری هوش مصنوعی و فناوری های نوین بر توسعه همه جانبه ورزش جانبازان و معلولین انجام شده است. روش تحقیق: این تحقیق از نوع کیفی-کمی آمیخته بوده و با بهره گیری از تکنیک دلفی در سه مرحله متوالی انجام شده است. جامعه آماری شامل ۱۵ نفر از خبرگان حوزه فناوری هوش مصنوعی و ورزش جانبازان و معلولین نظیر کارشناسان، اساتید مدیریت ورزشی آشنا با ورزش معلولین و مدیران ورزشی بودند که با روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند. معیار توقف نمونه گیری، دستیابی به اشباع نظری بود. ابزار گردآوری داده ها در دور اول (کیفی) مصاحبه نیمه ساختار یافته و در مراحل دوم و سوم (کمی)، پرسشنامه دلفی بود. در مرحله اول از طریق تحلیل محتوای تفسیری، مصاحبه ها ۱۰۸ گویه در سه مقوله اصلی دسته بندی شدند که شامل سلامت و رفاه، توانمندسازی و انگیزش و راهکارهای مدیریتی بودند. در مراحل دوم و سوم پرسشنامه های دلفی بر اساس طیف پنج ارزشی لیکرت تنظیم شد. پس از پالایش گویه ها در مرحله دوم و حذف عواملی که درصد اجماع پایین تر از ۷۰ داشتند، تعداد نهایی عوامل به ۸۹ عامل کاهش یافت که تمامی آن ها در دور سوم درصد توافق بالای ۷۰ را کسب کردند. اعتمادپذیری مصاحبه ها از طریق مرور و اصلاح یافته ها توسط مصاحبه شونده محقق شد و پایایی مصاحبه ها با استفاده از حسابرسی فرآیند و توافق درون موضوعی به میزان ۸۱ درصد محاسبه گردید. یافته ها: نتایج تحلیل کمی مراحل دوم و سوم (دلفی) نشان دهنده همگرایی و اجماع نظر بالا میان خبرگان بود که با انحراف معیار پایین تر از ۱ برای تمامی ۸۹ عامل تایید می شود. تحلیل آماری نشان داد که از میان ۸۹ عامل نهایی، ۲۰ عامل با بالاترین میانگین امتیاز بین ۴.۹۱ و ۴.۶۴ به عنوان مهم ترین اولویت ها در توسعه ورزش جانبازان و معلولین شناخته شدند. مهم ترین عوامل با بالاترین اولویت میانگین (۴.۹۱) شامل تدوین نقشه راه ملی برای فناوری ها، ایجاد پایگاه داده ملی، یکپارچه و تحلیل روندهای جهانی در بعد مدیریتی هستند که نشان دهنده اولویت بالای برنامه ریزی استراتژیک داده محور است. همچنین عواملی چون کاهش خستگی با زمان بندی هوشمند تمرینات و استفاده از الگوریتم های تحلیل احساسی بر اهمیت نقش هوش مصنوعی در بهبود عملکرد و سلامت روانی ورزشکاران تاکید دارند. عوامل با اولویت بالا میانگین (۴.۶۴) نیز بر کاربردهای عملیاتی مانند استفاده از داده کاوی برای شناسایی استعدادها، نظارت بر کیفیت خواب ورزشکاران با دستگاه های پوشیدنی و توسعه پلتفرم های دیجیتال برای ثبت نام آسان و ارتقاء دسترسی تاکید داشتند. این نتایج به وضوح نشان می دهند که توسعه ورزش جانبازان و معلولین با تکیه بر فناوری، نیازمند تمرکز بر هر دو بعد زیرساختی مدیریتی و بعد عملکردی سلامت فردی است. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که توسعه ورزش جانبازان و معلولین از طریق به کارگیری هوش مصنوعی و فناوری های نوین نیازمند یک رویکرد جامع سیستمی و داده محور است که تمرکز خود را نه تنها بر بهبود مستقیم عملکرد و توانبخشی هوشمند ورزشکاران (مانند بهینه سازی پروتکل های تمرینی و ریکاوری با هوش مصنوعی) بلکه بر جنبه های زیرساختی مدیریتی و حمایتی نیز معطوف دارد. اولویت های اصلی شناسایی شده بر برنامه ریزی استراتژیک داده محور و توجه ویژه به ابعاد سلامت روانی و جسمانی ورزشکاران از طریق ابزارهای فناورانه تاکید دارند. این یافته ها می تواند به سیاستگذاران و مدیران ورزشی در جهت تدوین برنامه های موثر، تسهیل ارتقاء دسترسی و سرمایه گذاری هدفمند در حوزه هایی چون پزشکی ورزشی، هوشمند تحلیل داده ها و زیرساخت های دیجیتال کمک شایانی کند تا ورزش معلولین به سطوح بالاتر توسعه پایدار ارتقا یابد. اجرای موفقیت آمیز راهکارهای شناسایی شده مستلزم اقدامات اجرایی مشخص از سوی نهادهای متولی است؛ اولا، تدوین فوری نقشه راه ملی به کارگیری هوش مصنوعی و فناوری های نوین در ورزش جانبازان و معلولین توسط وزارت ورزش و جوانان و کمیته ملی پارالمپیک به عنوان سند بالادستی سیاست گذاری ضروری است. ثانیا سرمایه گذاری بر توسعه پایگاه داده ملی یکپارچه برای ثبت عملکرد سلامت و داده های روان شناختی ورزشکاران و استفاده از الگوریتم های هوش مصنوعی برای تحلیل دقیق و پیش بینی روندهای عملکردی اهمیت حیاتی دارد. ثالثا طراحی سامانه های هوشمند مبتنی بر AI جهت نظارت مستمر بر سلامت روان و جسم، زمان بندی بهینه تمرین و کاهش خستگی با توجه به نیازهای ویژه این ورزشکاران و ارائه بازخوردهای شخصی سازی شده برای ارتقاء سطح رفاه و عملکرد آن ها توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، فناوری های نوین ، ورزش جانبازان و معلولین ، توانبخشی هوشمند ، راهکارهای مدیریتی