ناکافی بودن: دوگانه پدیدارشناسی تعارض نقش های حرفه ای و مادری در تجربیات زیسته معلمان زن تربیت بدنی

مقدمه: در ایران معلمان زن تربیت بدنی با چالش های چندلایه ای در تعادل نقش های شغلی و مادری مواجه اند. این چالش ها ناشی از ویژگی های خاص شغل (فعالیت بدنی سنگین، ساعات نامنظم، کلاس های فضای باز، اردوها، کمبود امکانات، پوشش اجباری) و انتظارات سنتی مادری است. تعارض کار–خانواده بر سلامت جسمی، روانی، کیفیت زندگی خانوادگی، عملکرد حرفه ای و ماندگاری شغلی تاثیر می گذارد. آمار جهانی نشان می دهد بیش از ۶۵٪ زنان شاغل تا ۸۰٪ در مشاغل پرتنش آموزشی تعارض بالا تجربه می کنند (Khan et al., ۲۰۲۲; Junca-Silva & Freire, ۲۰۲۳). بیش از ۷۰٪ زنان شاغل ایرانی تعارض بالا گزارش می دهند همراه با کاهش ۴۰٪ کیفیت زندگی، افزایش ۳۵٪ افسردگی و ترک شغل ۲۵٪ در پنج سال اول (Pourmeidani et al., ۲۰۰۲; Ebadi et al., ۲۰۱۴). مطالعات خارجی نشان داد تعارض در مشاغل بدنی به احساس ناکافی بودن مادری منجر می شود (Smith & Johnson, ۲۰۲۲)، اما عوامل فرهنگی، نابرابری جنسیتی، پوشش اجباری و کمبود حمایت سازمانی، مرخصی کوتاه و بخشنامه های زورگویانه این پدیده را در ایران منحصر به فرد می کند (Rahmani & Karimi, ۲۰۲۳; Keshavarz et al., ۲۰۲۱; Taghizadeh et al., ۲۰۲۱). پژوهش های داخلی عمدتا کمی و متمرکز بر معلمان عمومی بوده اند (Keshavarz et al., ۲۰۱۴; Pourmeidani et al., ۲۰۲۱) و کاوش پدیدارشناختی تجربیات زیسته معلمان تربیت بدنی تقریبا غایب است. این خلا درک شخصی، عاطفی و فرهنگی تعارض را محدود کرده و مانع سیاست گذاری حمایتی موثر در آموزش و پرورش شده است. هدف اصلی پژوهش کاوش عمیق تجربیات زیسته تعارض کار–خانواده در میان معلمان زن تربیت بدنی ایرانی دارای فرزند کوچک است. این تعارض بر اساس نظریه گرینهاوس و بیوتل (۱۹۸۵) به سه بعد زمان محور، فشارمحور و رفتارمحور تقسیم می شود (Netmeyer et al., ۲۰۰۰; Carlson et al., ۱۹۹۶). در ایران با ویژگی های شغل تربیت بدنی و انتظارات سنتی مادری شدت دو چندانی می یابد. پدیده به احساس ناکافی بودن دوگانه در نقش های حرفه ای و مادری منجر شده (Kahn et al., ۱۹۶۴; Goode, ۱۹۶۰) و زنان را به راهبردهای مقابله ای و فداکاری های پنهان با هزینه های سنگین سوق می دهد (Hobfoll, ۱۹۸۹, ۲۰۰۱). پژوهش با رویکرد پدیدارشناختی تفسیری ون منن (۲۰۱۴) به دنبال توصیف معنای شخصی و عاطفی تعارض، درک ابعاد فرهنگی آن و استخراج جوهره پدیده است تا پیشنهادهای سیاستی موثری ارائه دهد. پرسش اصلی: تجربیات زیسته تعارض کار–خانواده در میان معلمان زن تربیت بدنی ایرانی دارای فرزند کوچک چگونه است و این تجربیات چگونه بر تعادل ناپایدار نقش های حرفه ای و مادری شان تاثیر می گذارد؟

کلیدواژه ها:

تعارض کار خانواده ، تجربیات زیسته ، معلمان زن تربیت بدنی ، پدیدارشناسی تفسیری ، احساس گناه مادرانه ، ناکافی بودن دوگانه ، نقش های جنسیتی