تحلیل تماتیک چالشهای اقتصادی و اجتماعی ورزش قهرمانی زنان

مقدمه ورزش قهرمانی زنان یکی از مهمترین زمینه های رشد و توانمندسازی بانوان در جوامع امروز به شمار می رود با وجود محدودیت های تاریخی و فرهنگی زنان توانسته اند جایگاه خود را در رقابت های ورزشی تثبیت کرده و به موفقیت های چشمگیری در سطوح ملی و بین المللی دست پیدا کنند (پوسبرگ ۲۰۲۲). با این حال زنان مسلمان همچنان با چالش های بیشتری برای پیشرفت در ورزش قهرمانی روبه رو هستند. با گسترش دیدگاه های فمینیستی ورزش زنان در سطح جهانی بیشتر مورد توجه قرار گرفت و بی توجهی به آن به عنوان نشانه ای از تبعیض جنسیتی تلقی شد (کوک ۲۰۱۸). امروزه ورزش زنان نه تنها به عنوان یک فعالیت ورزشی بلکه به عنوان پدیده ای اجتماعی فرهنگی و مرتبط با سلامت شناخته می شود و توسعه آن یکی از اهداف مهم در حوزه ورزش و تحقق برابری جنسیتی به شمار می آید (چن و همکاران ۲۰۲۴؛ تانی و همکاران ۲۰۲۴). با وجود پیشرفت ورزش قهرمانی زنان هنوز چالش های اقتصادی و اجتماعی مانع رشد کامل آن می شوند. محدودیت های مالی، کمبود حمایت نهادی و عدم دیده شدن نقش اجتماعی زنان ورزشکار فرصت های شغلی و اثرات مثبت اجتماعی ورزش را محدود کرده است. تحلیل تماتیک این چالش ها می تواند با شناسایی ریشه ها و ارائه راهکارها به توسعه پایدار ورزش زنان، افزایش عدالت جنسیتی و بهره مندی جامعه از مزایای اقتصادی و اجتماعی آن کمک کند. روش تحقیق پژوهش حاضر بر اساس هدف کاربردی، به لحاظ ماهیت توصیفی و از نوع پژوهش های کیفی بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل صاحب نظران، اساتید، مربیان و ورزشکاران فعال در زمینه ورزش بانوان می باشد. روش نمونه گیری به شکل گلوله برفی بود؛ با استفاده از روش نمونه گیری گلوله برفی از افرادی که مورد مصاحبه قرار گرفته بودند خواسته شد سایر افرادی را که در وضعیت مشابهی هستند و می توانند اطلاعات بیشتری ارائه بدهند معرفی کنند و از آنها نیز مصاحبه به عمل آمد. مصاحبه ها آنقدر ادامه یافت تا به تکرار اطلاعات قبلی برسد؛ به عبارتی از مصاحبه های جدید نکته و اطلاعات جدید و تازه ای به دست نیاید یعنی محقق به اشباع نظری برسد. در این پژوهش نیز از ۱۷ نفر صاحب نظر مصاحبه به عمل آمد و از مصاحبه ۱۴ به بعد تکرار در داده های دریافتی مشاهده و در مصاحبه ۱۷ به اشباع رسید. روایی یافته های پژوهش مصاحبه ها توسط مصاحبه شوندگان و سپس به وسیله در جریان قرار دادن اساتید در روند مصاحبه ها و نحوه کدگذاری و تجزیه و تحلیل داده ها مورد تایید قرار گرفت. علاوه بر این، در پژوهش حاضر، از روش توافق درون موضوعی برای محاسبه پایایی مصاحبه های انجام گرفته استفاده شد که مقدار آن برابر با ۸۷ بود. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها نیز از روش تحلیل مضمون براون و کلارک (۲۰۰۶) استفاده شد. الگوی براون و کلارک از ۶ مرحله اصلی تشکیل شده است: ۱. آشنایی با داده ها ۲. تولید کدهای اولیه ۳. جستجوی مضامین ۴. بررسی مضامین ۵. تعریف و نامگذاری مضامین ۶. نوشتن نتایج. یافته ها ویژگی های افراد مصاحبه شونده شامل ۶ استاد دانشگاه، ۲ مدرس دانشگاه و ۸ ورزشکار حرفه ای بود که همگی بر موضوع تسلط داشتند و تجربه عملی یا علمی کافی در زمینه ورزش زنان داشتند. نتایج تحلیل مصاحبه ها نشان داد که چالش های اقتصادی و اجتماعی ورزش قهرمانی زنان چندجانبه و پیچیده هستند و تحت تاثیر عوامل مختلف فردی و ساختاری قرار دارند. در حوزه اقتصادی، مشکلات شامل دسترسی محدود زنان ورزشکار به فرصت های ورزشی، حمایت مالی کمتر به دلیل پوشش رسانه ای ناکافی، تبعیض در دریافت جوایز و دستمزدها و نابرابری در تخصیص منابع دولتی است. در حوزه اجتماعی نیز چالش ها شامل تصورات غلط نسبت به ورزش زنان، محدودیت های اجتماعی، دیدگاه مردانه نسبت به ورزش، تمایز در انتخاب رشته های ورزشی، نبود حمایت اجتماعی کافی و تمرکز بر نقش های سنتی زنان می شود. این مسائل نشان می دهند که برای توسعه ورزش زنان توجه همزمان به جنبه های اقتصادی و فرهنگی ضروری است. نتیجه گیری هدف از پژوهش حاضر تحلیل تماتیک چالش های اقتصادی و اجتماعی ورزش قهرمانی زنان بود. یافته ها نشان می دهند که مشکلات اقتصادی یکی از اصلی ترین موانع رشد ورزش قهرمانی زنان است. محدودیت دسترسی به فرصت ها و منابع مالی نه تنها رشد حرفه ای زنان را محدود می کند بلکه انگیزه و مشارکت آنها را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. پوشش رسانه ای ناکافی و تبعیض در جوایز و دستمزدها، بازتابی از ارزش گذاری پایین جامعه و سیستم های ورزشی به ورزش زنان است و بر توانمندسازی و دیده شدن استعدادهای آنان تاثیر منفی می گذارد. به عبارت دیگر این موانع اقتصادی با هم تعامل دارند و مانع شکل گیری محیطی عادلانه و حمایتی برای توسعه ورزش زنان می شوند که نشان دهنده نیاز به تغییرات ساختاری و سیاست گذاری هدفمند در سطح ملی و نهادی است. یافته ها نشان می دهند که چالش های اجتماعی ورزش زنان ریشه در نگرش ها و هنجارهای فرهنگی دارد و تنها محدود به مشکلات فردی نیست. تصورات غلط و دیدگاه های مردانه نسبت به ورزش باعث ایجاد محدودیت های اجتماعی و فشار برای پایبندی زنان به نقش های سنتی می شود که فرصت های آنها برای انتخاب رشته های ورزشی و فعالیت حرفه ای را کاهش می دهد. نبود حمایت اجتماعی کافی نیز این محدودیت ها را تشدید کرده و محیطی نامطلوب برای رشد و انگیزه زنان ورزشکار ایجاد می کند. به طور کلی این مسائل نشان می دهند که توسعه ورزش زنان تنها با اصلاح نگرش های اجتماعی و افزایش حمایت فرهنگی و نهادی امکان پذیر است و بدون تغییرات فرهنگی تلاش های اقتصادی یا نهادی به تنهایی نمی تواند موانع اجتماعی را برطرف کند. برای کاهش این مشکلات اقتصادی و اجتماعی لازم است سیاست گذاری های هدفمند و ساختاری انجام شود.

کلیدواژه ها:

چالش ، ورزش ، زنان ، تبعیض ، نگرش ، عدالت