شناسایی تله های دیجیتال در ترویج بازار مکمل های ورزشی غیر استاندارد

مقدمه: استفاده از مکمل های ورزشی به منظور بهبود عملکرد و دستیابی سریع تر به اهداف بدنی به ویژه در میان بدنسازان به طور چشمگیری افزایش یافته است (مارتین رودریگز و همکاران، ۲۰۲۴). این افزایش تقاضا زمینه ورود مکمل های تقلبی و غیرمجاز به بازار را فراهم کرده که می توانند تهدیدی جدی برای سلامت مصرف کنندگان باشند (محمدی عسکر آبادی و همکاران، ۲۰۲۵). این محصولات اغلب از طریق مسیرهای غیررسمی مانند قاچاق یا تولیدات زیرزمینی عرضه می شوند و به دلیل فقدان استانداردهای لازم و احتمال وجود ترکیبات مضر خطرات قابل توجهی به همراه دارند. ضعف نظارت بر فرآیند تولید، توزیع و فروش از عوامل اصلی گسترش این مکمل ها محسوب می شود (مونک، ۲۰۲۱). همچنین نظارت سنتی بر توزیع و فروش این محصولات به ویژه در بسترهای آنلاین با محدودیت هایی مواجه است (هرلیانی و همکاران، ۲۰۲۳). گسترش اینترنت و شبکه های اجتماعی الگوهای ارتباطی و تبادل اطلاعات را تغییر داده و در صورت نبود نظارت کافی این فضا می تواند به بستری برای تبلیغ و گسترش مکمل های تقلبی ورزشی تبدیل شود (کاتالانی و همکاران ۲۰۲۱؛ اسفودرا و همکاران ۲۰۲۰). بنابراین تقویت نظارت بر محتوای تبلیغاتی در شبکه های اجتماعی نقش مهمی در جلوگیری از گمراه سازی مصرف کنندگان و کاهش رواج این محصولات دارد (محمدی عسکر آبادی و همکاران، ۲۰۲۵). با توجه به گسترش روزافزون استفاده از بسترهای دیجیتال و شبکه های اجتماعی در تبلیغ و فروش مکمل های ورزشی غیراستاندارد و بهره گیری فروشندگان از تله های دیجیتال فریبکارانه برای گمراه سازی مصرف کنندگان و دور زدن نظام های نظارتی، شناسایی و تبیین این تله ها به عنوان گامی اساسی برای آگاهی بخشی، تقویت سازوکارهای نظارتی و کاهش گسترش این بازار غیرقانونی ضروری است. روش تحقیق: پژوهش حاضر بر اساس هدف کاربردی، به لحاظ ماهیت توصیفی و از نوع پژوهش های کیفی بود. جامعه آماری پژوهش مشتمل بر سه گروه: ۱- مصرف کنندگان مکمل ها در باشگاه های ورزشی، ۲- تامین کنندگان این مکمل ها، و ۳- متخصصان تغذیه ورزشی بود. روش نمونه گیری به شکل گلوله برفی بود. با استفاده از روش نمونه گیری گلوله برفی از افرادی که مورد مصاحبه قرار گرفته بودند خواسته شد سایر افرادی را که در وضعیت مشابهی هستند و می توانند اطلاعات بیشتری ارائه بدهند، معرفی کنند و از آنها نیز مصاحبه به عمل آمد. مصاحبه ها آنقدر ادامه یافت تا به تکرار اطلاعات قبلی رسید یعنی محقق به اشباع نظری رسید. در این پژوهش نیز از ۱۹ نفر مصاحبه به عمل آمد. مصاحبه ها به صورت نیمه ساختار یافته با نمونه های آماری با هماهنگی و تعیین وقت قبلی انجام شد. روایی و پایایی نیز با استفاده از چهار عنصر قابلیت، اعتبار، انتقال قابلیت، تایید و اطمینان پذیری (اعتماد) بررسی و تایید شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها نیز از روش تحلیل مضمون براون و کلارک (۲۰۰۶) و نرم افزار مکس کیودا نسخه ۲۰ استفاده شد. یافته ها: بر اساس یافته های توصیفی، نمونه آماری پژوهش شامل ۱۹ نفر (۱۵ مرد و ۴ زن) بود که از نظر سطح تحصیلات ۸ نفر دارای مدرک دکتری، ۷ نفر دانشجوی دکتری و ۴ نفر دارای مدرک کارشناسی ارشد بودند. تمامی مشارکت کنندگان از تسلط کافی بر موضوع برخوردار بوده و به عنوان افراد صاحب نظر با سابقه کاری قابل توجه در این حوزه شناخته شدند. همچنین نتیجه تجزیه و تحلیل مصاحبه ها نشان داد که تله های دیجیتال مورد استفاده در ترویج بازار مکمل های ورزشی غیر استاندارد طیف گسترده ای از راهبردهای فریبکارانه را در بر می گیرد که این شاخص ها شامل فریب اطلاعاتی، نفوذ اجتماعی، دستکاری روانشناختی، سوءاستفاده از زیرساخت دیجیتال، هویت جعلی، بازاریابی فریبنده، توزیع دیجیتال غیرقانونی، تعامل فریبنده، هدایت فریبکارانه به سایت های جعلی و تله های اشتراک پنهان می باشد. در مجموع این مفاهیم در قالب ۲۱ مضمون سازمان یافته و ۸۷ مضمون پایه استخراج، دسته بندی و تحلیل شدند که بیانگر ساختار چندبعدی و نظام مند تله های دیجیتال در گسترش و ترویج بازار مکمل های ورزشی غیر استاندارد در فضای آنلاین است. نتیجه گیری: پژوهش حاضر با هدف شناسایی تله های دیجیتال در ترویج بازار مکمل های ورزشی غیر استاندارد انجام گرفت. یافته های این پژوهش نشان داد که ترویج مکمل های ورزشی غیر استاندارد در فضای دیجیتال به طور گسترده مبتنی بر راهبردهای فریبکارانه است که با هدف تاثیرگذاری بر ادراک و تصمیم گیری مصرف کنندگان به کار گرفته می شوند. فریب اطلاعاتی از طریق ارائه اطلاعات نادرست و اغراق آمیز در کنار نفوذ اجتماعی از طریق ایجاد اعتبار ظاهری و دستکاری روانشناختی با تحریک هیجانات و ایجاد احساس نیاز موجب شکل گیری اعتماد کاذب و افزایش تمایل کاربران به خرید این محصولات می شود. این عوامل نشان می دهد که عرضه کنندگان از تکنیک های هدفمند برای گمراه سازی کاربران و تاثیرگذاری بر رفتار خرید آنان استفاده می کنند. همچنین استفاده از هویت های جعلی، بازاریابی فریبنده، توزیع دیجیتال غیرقانونی و هدایت کاربران به وب سایت های جعلی امکان پنهان سازی هویت واقعی فروشندگان و تسهیل دسترسی به این محصولات را فراهم می کند. این شرایط موجب گسترش سریع بازار مکمل های غیر استاندارد در فضای آنلاین شده و مقابله با آن را دشوار می سازد. بنابراین شناسایی این تله های دیجیتال و تقویت نظارت و آگاهی کاربران نقش مهمی در کاهش گسترش این بازار ایفا می کند. لذا برای مقابله با تله های دیجیتال پیشنهاد می شود مسئولان و مدیران مربوطه به موارد زیر توجه نمایند: ایجاد سامانه رصد و شناسایی صفحات و وب سایت های فروش مکمل های غیرمجاز به منظور شناسایی سریع منابع دارای هویت جعلی و مسدودسازی بسترهای فروش تقلبی و همچنین برخورد قانونی و مسدودسازی سریع لینک ها و درگاه های فروش غیرقانونی به منظور کاهش دسترسی کاربران به مکمل های غیراستاندارد.

کلیدواژه ها:

فریب ، مکمل ورزشی تقلبی ، بازار