شناسایی و اولویت بندی شاخص های پایداری و اثرات پایدار رویدادهای ورزشی مطالعه ای دلفی با تاکید بر فناوری های نوین

مقدمه در دهه های اخیر رویدادهای ورزشی به ویژه در مقیاس های بزرگ و بین المللی به ابزارهایی راهبردی برای تحقق اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی تبدیل شده اند و نقش آن ها در توسعه پایدار شهرها و جوامع به طور فزاینده ای مورد توجه قرار گرفته است (Wen, ۲۰۲۳; Kamenecka-Usova et al., ۲۰۲۴). این رویدادها با سرمایه گذاری های کلان، مشارکت گسترده ذینفعان و مداخلات ساختاری در فضاهای شهری همراه هستند و آثار آن ها اغلب فراتر از دوره زمانی برگزاری گسترش می یابد (Chen et al., ۲۰۲۴). با این حال شواهد نشان می دهد که تمرکز صرف بر منافع اقتصادی کوتاه مدت می تواند به پیامدهای منفی زیست محیطی، فشار بر منابع عمومی و نارضایتی اجتماعی منجر شود (Cerezo-Esteve et al., ۲۰۲۲; Chersulich; Tomino et al., ۲۰۲۰; Wheatley, ۲۰۲۴). این رو توجه به پایداری و اثرات بلندمدت رویدادهای ورزشی به یک ضرورت نظری و عملی تبدیل شده است (Hautbois & Desbordes, ۲۰۲۳). با وجود گسترش ادبیات پایداری رویدادهای ورزشی پژوهش های پیشین عمدتا بر بعد زیست محیطی متمرکز بوده و ابعاد اجتماعی و اقتصادی را به صورت پراکنده و کمتر نظام مند بررسی کرده اند (Zafari et al., ۲۰۲۵; Mehra et al., ۲۰۲۵). افزون بر این تمایز مفهومی میان پایداری به عنوان مجموعه اقدامات و عملکردهای کوتاه مدت و اثرات پایدار به عنوان پیامدهای ماندگار اجتماعی، نهادی و شهری به طور شفاف در چارچوب های موجود تبیین نشده است. از سوی دیگر، اگرچه نقش فناوری های نوین مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، کلان داده و پلتفرم های دیجیتال در بهبود کارایی و کاهش اثرات زیست محیطی مورد اشاره قرار گرفته است، اما شاخص های فناورمحور که بتوانند به طور همزمان پایداری و اثرات پایدار رویدادهای ورزشی را پوشش دهند، با فقدان اجماع مواجه اند (Glebova et al., ۲۰۲۳; Zhang, ۲۰۲۳; Guan et al., ۲۰۲۲). نوآوری اصلی این پژوهش در ارائه رویکردی یکپارچه و فناورمحور برای شناسایی و اولویت بندی شاخص های پایداری و اثرات پایدار رویدادهای ورزشی نهفته است. این مطالعه با تفکیک مفهومی روشن میان پایداری و اثرات پایدار و با بهره گیری از روش دلفی و اجماع خبرگان حوزه های مدیریت ورزشی، پایداری و فناوری دیجیتال چارچوبی جامع ارائه می دهد که می تواند هم به غنای ادبیات نظری کمک کند و هم مبنایی عملی برای سیاست گذاری و مدیریت پایدار رویدادهای ورزشی فراهم آورد. روش تحقیق این مطالعه از روش دلفی دو مرحله ای با مشارکت ۱۳ نفر از خبرگان حوزه های مدیریت ورزشی، مطالعات پایداری و فناوری های دیجیتال بهره گرفت. داده ها از طریق پرسشنامه های ساختاریافته گردآوری و با استفاده از آمار توصیفی شامل میانگین، میانه و دامنه بین چارکی به منظور تعیین میزان اجماع میان خبرگان تحلیل شدند. یافته ها: نتایج حاصل از اجرای روش دلفی دو مرحله ای نشان داد که میان خبرگان اجماع بالایی درباره ماهیت چندبعدی پایداری و اثرات پایدار رویدادهای ورزشی وجود دارد. در بعد زیست محیطی شاخص های مرتبط با طراحی و زیرساخت های پایدار با رویکرد فناورانه بالاترین میزان اجماع را به خود اختصاص دادند. کاهش تولید پسماند و مصرف انرژی از طریق فناوری های نوین ساخت و ساز (میانگین ۴.۸۲)، پایش سلامت ورزشکاران با استفاده از پوشیدنی های هوشمند با اثرات زیست محیطی کاهش یافته (۴.۶۳) و کاهش انتشار آلاینده ها از طریق حمل و نقل عمومی و خودروهای برقی (۴.۵۴) از مهم ترین یافته ها بودند. این نتایج نشان می دهد که فناوری های دیجیتال و هوشمند نقش تعیین کننده ای در بهینه سازی مصرف منابع و کاهش اثرات منفی زیست محیطی دارند. در بعد پایداری اجتماعی، بیشترین اجماع مربوط به شاخص افزایش آگاهی، تقویت ارتباطات و ترویج تغییر رفتارهای زیست محیطی از طریق فناوری های دیجیتال با میانگین ۴.۴۵ و ارائه دستورالعمل های بازیافت و به روزرسانی های لحظه ای از طریق اپلیکیشن ها در طول رویداد با میانگین ۴.۲۷ بود. یافته ها نشان دادند که یکپارچه سازی اینترنت اشیا با پلتفرم های ارتباطی، مشارکت ذینفعان، مسئولیت پذیری اجتماعی و شمول اجتماعی را تقویت می کند؛ همچنین تاکید بر رویدادهای ترکیبی حضوری-مجازی بیانگر تغییر انتظارات مخاطبان و نقش فناوری در گسترش دسترسی اجتماعی است. در بعد اقتصادی و اثرات پایدار بلندمدت، شاخص جلوگیری از ساخت زیرساخت های غیرضروری با میانگین ۴.۸۱ و بهبود همکاری های نهادی و سیاسی با میانگین ۴.۷۳ بالاترین اولویت را کسب کردند. این یافته ها نشان دهنده تغییر رویکرد از توسعه کمی به بهره برداری بهینه از زیرساخت های موجود و نقش رویدادهای ورزشی در تقویت حکمرانی و هم افزایی نهادی است. به طور کلی، نتایج تاکید می کنند که فناوری های نوین نه تنها موجب بهبود کارایی کوتاه مدت می شوند بلکه در شکل گیری میراث های اجتماعی، نهادی و شهری پایدار نیز نقش کلیدی دارند. نتیجه گیری هدف اصلی این پژوهش شناسایی و اولویت بندی شاخص های پایداری و اثرات پایدار رویدادهای ورزشی با تاکید بر نقش فناوری های نوین بود. در بعد زیست محیطی خبرگان فناوری را به عنوان محرک اصلی کاهش اثرات منفی زیست محیطی تلقی می کنند. این یافته تایید می کند که ابزارهایی مانند اینترنت اشیا، سنسورهای هوشمند و سیستم های پایش دیجیتال می توانند مدیریت منابع را از رویکردی واکنشی به رویکردی پیشگیرانه و داده محور تغییر دهند که با یافته های Guan et al. (۲۰۲۲) و Zhang (۲۰۲۳) همخوانی دارد. در بعد اجتماعی، تمرکز بر افزایش آگاهی، تغییر رفتارهای زیست محیطی و مشارکت ذینفعان از طریق پلتفرم های دیجیتال نشان دهنده آن است که پایداری اجتماعی بیش از هر چیز به کیفیت تعامل میان رویداد و جامعه میزبان وابسته است. نقش رویدادهای ترکیبی (حضوری-مجازی) نیز بیانگر تحول در الگوهای مشارکت و گسترش دسترسی اجتماعی است؛ موضوعی که در پژوهش های اخیر نیز مورد تاکید قرار گرفته است که با یافته های Clach (۲۰۲۱)، Zafari et al. (۲۰۲۵) و Mehra et al. (۲۰۲۵) همخوانی دارد. در بعد اقتصادی و اثرات پایدار، اولویت بالای جلوگیری از ساخت زیرساخت های غیرضروری و تقویت همکاری های نهادی نشان می دهد که خبرگان پایداری را در پیوند با حکمرانی هوشمند و استفاده بهینه از منابع عمومی می بینند. این یافته ها از تغییر نگرش از توسعه کوتاه مدت و نمایشی به سمت برنامه ریزی راهبردی و میراث محور حکایت دارد که با یافته های Wen (۲۰۲۳) و Kamenecka-Usova et al. (۲۰۲۴) همخوانی دارد. و این مطالعه به این نتیجه رسید که دستیابی به رویدادهای ورزشی پایدار مستلزم اتخاذ رویکردی یکپارچه، فناورمحور و چندبعدی است که هم عملکردهای کوتاه مدت و هم میراث های بلندمدت را به طور همزمان مدنظر قرار دهد. چارچوب پیشنهادی راهنمایی های عملی برای سیاست گذاران و برگزارکنندگان رویدادها ارائه می دهد و همچنین بنیانی مناسب برای انجام پژوهش های تجربی، تطبیقی و طولی آینده در حوزه مدیریت پایدار رویدادهای ورزشی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

رویدادهای ورزشی ، پایدار ، شاخص های پایداری ، اثرات پایدار ، روش دلفی ، فناوری های دیجیتال