تاثیر نوآوری و دانش ذهنی بر نیت استفاده کاربران اپلیکیشن های تناسب اندام

مقدمه: امروزه با توسعه فناوری و گسترش پهنای باند اینترنت اپلیکیشن های موبایلی به ویژه در حوزه سلامت و ورزش رشد چشمگیری داشته اند (چن، لین، فیلیری و لیوا ۲۰۲۱). اپلیکیشن های تناسب اندام به عنوان ابزارهای دیجیتال با ارائه امکاناتی نظیر خودنظارتی و برنامه های تمرینی به کاربران کمک می کنند تا سبک زندگی فعال تری داشته باشند (آکیگوز، فیلیری و یان، ۲۰۲۳). با این حال مسئله اصلی نرخ بالای ترک این اپلیکیشن ها پس از مدت کوتاهی از نصب است (لیو، منهس، دای، صغیب و پنگ، ۲۰۲۲). پژوهشگران معتقدند که برای درک رفتار کاربران باید فراتر از ویژگی های فنی اپلیکیشن به ویژگی های روان شناختی خود کاربر توجه کرد (آکیگوز و همکاران، ۲۰۲۳). در میان ویژگی های فردی دو سازه نوآوری شخصی و دانش ذهنی از اهمیت ویژه ای برخوردارند. نوآوری شخصی به تمایل فرد برای امتحان کردن فناوری های جدید زودتر از سایرین اشاره دارد (کلیر، ۲۰۱۸). از سوی دیگر دانش ذهنی به درک و باور فرد نسبت به میزان اطلاعات و مهارت خود در استفاده از یک فناوری خاص مربوط می شود (دینگ ۲۰۱۹). در حالی که مطالعات متعددی به مدل های پذیرش فناوری پرداخته اند نقش مستقیم این ویژگی های شخصیتی بر نیت نهایی کاربر کمتر به صورت مستقل بررسی شده است. سوال اصلی تحقیق این است که آیا صرفا نوآور بودن یک فرد یا داشتن دانش ذهنی بالا درباره فناوری می تواند به طور مستقیم نیت او را برای استفاده از اپلیکیشن های تناسب اندام پیش بینی کند؟ درک این رابطه به توسعه دهندگان کمک می کند تا مخاطبان هدف خود را بهتر شناسایی کنند. بنابراین هدف این پژوهش بررسی اثرات مستقیم نوآوری و دانش ذهنی بر نیت استفاده کاربران اپلیکیشن های تناسب اندام در ایران است. روش تحقیق: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش گردآوری داده ها در دسته تحقیقات توصیفی- پیمایشی قرار دارد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه کاربران اپلیکیشن های تناسب اندام در ایران بود که در پلتفرم های آنلاین ورزشی فعالیت داشتند. نمونه گیری به روش در دسترس انجام شد و داده های ۳۷۳ پرسشنامه قابل استناد جمع آوری گردید. ترکیب جنسیتی نمونه شامل ۵۱/۲ درصد مرد و ۴۸/۸ درصد زن بود و اکثریت پاسخ دهندگان در بازه سنی ۱۸ تا ۳۱ سال قرار داشتند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد با طیف لیکرت ۵ ارزشی استفاده شد. جهت سنجش متغیر «نوآوری» از مقیاس گلداسمیت و هوفاکر (۱۹۹۱)، برای دانش ذهنی از مقیاس فلین و گلداسمیت (۱۹۹۹) و برای نیت استفاده از پرسشنامه شروف، دینین و نگ (۲۰۱۱) استفاده گردید. روایی صوری و محتوایی ابزار توسط متخصصان و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (بالای ۰/۷) تایید شد. تجزیه و تحلیل داده ها برای بررسی مدل اندازه گیری و آزمون فرضیات تحقیق با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و نرم افزار SmartPLS ۳ انجام گرفت. یافته ها: ابتدا مدل اندازه گیری مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که بارهای عاملی تمامی گویه ها بالاتر از ۰/۷ بود که نشان دهنده برازش مناسب مدل اندازه گیری است. پایایی ترکیبی (CR) و آلفای کرونباخ برای هر سه متغیر نوآوری، دانش ذهنی و نیت استفاده در سطح مطلوب گزارش شد. همچنین میانگین واریانس استخراج شده (AVE) برای تمام متغیرها بالای ۰/۵ بود که روایی همگرا را تایید کرد. در بخش مدل ساختاری فرضیات پژوهش مبنی بر تاثیر مستقیم متغیرهای مستقل بر نیت استفاده آزمون شدند. نتایج حاصل از نرم افزار SmartPLS نشان داد: تاثیر نوآوری بر نیت استفاده ضریب مسیر (B) برابر با ۰/۰۴۹ و آماره t برابر با ۰/۹۸۰ به دست آمد. با توجه به اینکه آماره t کمتر از ۱/۹۶ است و سطح معناداری (p-value) برابر با ۰/۳۲۷ می باشد این فرضیه رد شد یعنی نوآوری شخصی تاثیر مستقیم و معناداری بر نیت استفاده ندارد. تاثیر دانش ذهنی بر نیت استفاده ضریب مسیر (B) برابر با ۰/۱۰۲ و آماره t برابر با ۲/۱۴۸ محاسبه شد. با توجه به سطح معناداری (P=۰/۰۳۲)، این رابطه تایید شد. این یافته نشان می دهد که دانش ذهنی تاثیر مثبت و معناداری بر نیت استفاده از اپلیکیشن های تناسب اندام دارد. نتیجه گیری: این مطالعه با هدف بررسی تاثیر مستقیم ویژگی های فردی نوآوری و دانش ذهنی بر نیت استفاده از اپلیکیشن های تناسب اندام انجام شد. نتایج نشان داد که بر خلاف تصور رایج ویژگی شخصیتی «نوآوری» به تنهایی پیش بینی کننده معناداری برای نیت استفاده مداوم از اپلیکیشن نیست. این نتیجه را می توان اینگونه تبیین کرد که افراد نوآور ممکن است صرفا به دلیل کنجکاوی اولیه یک اپلیکیشن را نصب کنند اما این ویژگی تضمین کننده نیت آنها برای استفاده پایدار در آینده نیست. به عبارت دیگر، نوآوری شاید در مرحله جذب موثر باشد اما در مرحله نیت استفاده مداوم نقش مستقیم ایفا نمی کند. در مقابل تاثیر مثبت و معنادار «دانش ذهنی» بر نیت استفاده نشان داد که وقتی کاربران احساس کنند دانش و مهارت کافی برای کار با اپلیکیشن و ارزیابی کیفیت آن را دارند، تمایل بیشتری به استفاده از آن نشان می دهند. دانش ذهنی نوعی اعتماد به نفس تکنولوژیک ایجاد می کند که مانع از سردرگمی کاربر شده و نیت رفتاری او را تقویت می کند. بنابراین به توسعه دهندگان پیشنهاد می شود تمرکز خود را از صرف جذب افراد نوآور به سمت توانمندسازی کاربران معطوف کنند. طراحی بخش های آموزشی درون برنامه ای و ساده سازی مفاهیم می تواند سطح دانش ذهنی کاربران را ارتقا داده و در نتیجه نیت آنها برای استفاده از اپلیکیشن را افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

اپلیکیشن های تناسب اندام ، آگاهی ، بهداشتی ، دانش ، ذهنی ، نوآوری ، شخصی ، مدل پذیرش فناوری