شناسایی شاخصهای اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش با تاکید بر توسعه پایدار شهرهای دیجیتال

مقدمه: در سال های اخیر توسعه شهرهای دیجیتال به عنوان یکی از مهم ترین راهبردهای پاسخ به چالش های پیچیده شهری از جمله رشد جمعیت، محدودیت منابع و نابرابری های اجتماعی مورد توجه سیاست گذاران و پژوهشگران قرار گرفته است. در این چارچوب، اقتصاد هوشمند به عنوان یکی از ارکان اصلی شهر دیجیتال بر استفاده هدفمند از فناوری های دیجیتال، داده محوری، نوآوری و سرمایه انسانی تاکید دارد و تلاش می کند رشد اقتصادی را با الزامات توسعه پایدار همسو سازد (وی و همکاران، ۲۰۲۳). اقتصاد هوشمند نه تنها به افزایش بهره وری و کارایی منجر می شود بلکه می تواند کیفیت زندگی شهروندان را بهبود بخشیده و مشارکت اجتماعی را تقویت کند. صنعت ورزش به دلیل ماهیت چندبعدی و پیوند تنگاتنگ آن با سلامت عمومی، هویت اجتماعی، اقتصاد شهری و محیط زیست، یکی از حوزه هایی است که ظرفیت بالایی برای بهره برداری از مزایای اقتصاد هوشمند دارد. توسعه فناوری های دیجیتال در ورزش از مدیریت اماکن ورزشی و رویدادها گرفته تا ارائه خدمات هوشمند به شهروندان می تواند نقش قابل توجهی در پویایی اقتصاد شهری ایفا کند. پژوهش های اخیر نشان می دهند که اقتصاد دیجیتال از طریق ایجاد نوآوری های فناورانه و مدل های جدید کسب وکار زمینه ساز رشد پایدار صنعت ورزش شده و به تحقق اهداف توسعه پایدار کمک می کند (ژانگ و همکاران، ۲۰۲۶). با وجود این بخش قابل توجهی از مطالعات موجود اقتصاد هوشمند را در سطح کلان شهر یا صنعت بررسی کرده اند و صنعت ورزش را به صورت جداگانه و بدون ارتباط نظام مند با توسعه شهر دیجیتال تحلیل نموده اند. از سوی دیگر مطالعات مرتبط با شاخص های شهر هوشمند نیز اغلب فاقد تمرکز اختصاصی بر حوزه ورزش هستند و شاخص های این صنعت را به صورت پراکنده یا ضمنی مورد توجه قرار داده اند (پینم و همکاران، ۲۰۲۳). این خلا پژوهشی نشان می دهد که نیاز به شناسایی و تبیین شاخص های اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش با رویکردی مبتنی بر توسعه پایدار شهرهای دیجیتال به طور جدی احساس می شود. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر شناسایی این شاخص ها و ارائه چارچوبی مفهومی برای استفاده در سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری است. روش تحقیق: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت کیفی است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه های اقتصاد ورزش، مدیریت ورزشی و شهرهای دیجیتال گردآوری شد. جامعه پژوهش شامل متخصصانی بود که دارای تجربه علمی یا اجرایی مرتبط با موضوع پژوهش بودند و نمونه گیری به صورت هدفمند انجام گرفت. مصاحبه ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده های به دست آمده با استفاده از روش تحلیل مضمون تحلیل شدند و در نهایت شاخص های اصلی اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش استخراج و تبیین گردیدند. یافته ها: یافته های نشان داد که اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش را می توان در قالب شش شاخص اصلی تبیین کرد که هر یک نقشی مکمل در تحقق توسعه پایدار شهرهای دیجیتال دارند. نخست دیجیتال سازی و به کارگیری فناوری های هوشمند در خدمات ورزشی به عنوان زیربنای اصلی اقتصاد هوشمند شناسایی شد. این شاخص بیانگر میزان استفاده از فناوری های نوین در مدیریت اماکن ورزشی، برنامه ریزی، تمرینات، فروش خدمات، تعامل با مخاطبان و تحلیل داده های عملکردی است و نقش مهمی در افزایش کارایی و کیفیت خدمات ورزشی ایفا می کند. دوم، سرمایه گذاری و ارزش آفرینی اقتصادی مبتنی بر فناوری دیجیتال مطرح گردید. این شاخص به توانایی صنعت ورزش در جذب سرمایه، ایجاد درآمدهای جدید و توسعه کسب وکارهای فناورانه اشاره دارد و نشان می دهد که اقتصاد هوشمند چگونه می تواند موتور محرک رشد اقتصادی پایدار در این صنعت باشد. سوم نوآوری در مدل های کسب وکار ورزشی به عنوان یکی از پیامدهای مستقیم اقتصاد هوشمند شناسایی شد. ظهور پلتفرم های دیجیتال، خدمات اشتراکی، تجارت الکترونیک ورزشی و مدل های مبتنی بر داده، ساختار سنتی بازار ورزش را متحول کرده و امکان رقابت پذیری بیشتر را فراهم می سازد. چهارم مشارکت اجتماعی و دسترسی هوشمند به خدمات ورزشی به عنوان شاخصی اجتماعی پایدار مورد توجه قرار گرفت. این شاخص نشان می دهد که فناوری های دیجیتال چگونه می توانند دسترسی شهروندان به فعالیت های ورزشی را افزایش داده، مشارکت اجتماعی را تقویت کنند و به ارتقای سرمایه اجتماعی در شهرهای دیجیتال کمک نمایند. پنجم پایداری زیست محیطی زیرساخت ها و رویدادهای ورزشی به عنوان یکی از ابعاد کلیدی توسعه پایدار شناسایی شد. استفاده از راهکارهای هوشمند برای کاهش مصرف انرژی، مدیریت منابع و کاهش اثرات زیست محیطی فعالیت های ورزشی از مهم ترین مولفه های این شاخص محسوب می شود. ششم حکمرانی داده و امنیت اطلاعات در ورزش دیجیتال مطرح گردید. این شاخص بر ضرورت مدیریت صحیح داده ها، شفافیت، حفاظت از حریم خصوصی و ایجاد اعتماد میان ذی نفعان تاکید دارد و به عنوان پیش شرط پایداری اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش شناخته می شود. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش مفهومی فراتر از دیجیتال سازی صرف است و نیازمند نگاهی یکپارچه به فناوری، اقتصاد، جامعه و محیط زیست می باشد. شناسایی شش شاخص اصلی بیانگر آن است که توسعه پایدار در شهرهای دیجیتال تنها زمانی محقق می شود که این ابعاد به صورت هم زمان و هماهنگ مورد توجه قرار گیرند. تمرکز صرف بر فناوری بدون توجه به مشارکت اجتماعی، حکمرانی داده و الزامات زیست محیطی می تواند منجر به توسعه ای ناپایدار و نابرابر شود. از منظر نظری این پژوهش با ارائه چارچوبی مفهومی از شاخص های اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش به غنای ادبیات مرتبط با شهرهای دیجیتال و توسعه پایدار کمک می کند و پیوندی نظام مند میان این مفاهیم برقرار می سازد. این چارچوب می تواند مبنایی برای پژوهش های آتی در حوزه سنجش، مقایسه و مدل سازی توسعه اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش باشد. از منظر کاربردی نتایج این مطالعه می تواند راهنمایی موثر برای سیاست گذاران شهری، مدیران ورزشی و برنامه ریزان توسعه باشد. استفاده از شاخص های شناسایی شده امکان طراحی سیاست های هدفمند در حوزه سرمایه گذاری، دیجیتال، توسعه زیرساخت های ورزشی هوشمند، افزایش مشارکت شهروندان و کاهش اثرات زیست محیطی را فراهم می سازد. همچنین این شاخص ها می توانند به عنوان ابزار ارزیابی عملکرد شهرهای دیجیتال در حوزه ورزش مورد استفاده قرار گیرند. در نهایت پیشنهاد می شود پژوهش های آینده با بهره گیری از روش های کمی و ترکیبی اعتبار این شاخص ها را در بسترهای شهری و فرهنگی مختلف بررسی کرده و زمینه تدوین مدل های اجرایی برای توسعه اقتصاد هوشمند در صنعت ورزش را فراهم آورند. چنین رویکردی می تواند نقش صنعت ورزش را به عنوان یکی از پیشران های توسعه پایدار در شهرهای دیجیتال بیش از پیش تقویت کند.

کلیدواژه ها:

اقتصاد هوشمند ، ورزش ، شهر دیجیتال ، توسعه پایدار