تدوین الگوی حکمرانی پاک در هیئتهای ورزشی ایران با تاکید بر پیشگیری از فساد مالی

مقدمه: حکمرانی پاک و شفاف از مهمترین عوامل تضمین عدالت، افزایش بهره وری و ارتقای اعتماد عمومی در نظام ورزش و سازمان های ورزشی به شمار می رود. کاستا و همکاران (۲۰۲۵) فساد مالی در هیئت های ورزشی ایران به عنوان یکی از چالش های مزمن و ساختاری موجب ناکارآمدی تخصیص منابع، کاهش سرمایه اجتماعی و آسیب به اعتبار ورزش ملی شده است. این پدیده، علاوه بر پیامدهای اقتصادی، تبعات اجتماعی، مدیریتی و سیاسی گسترده ای دارد و مانع توسعه پایدار ورزش قهرمانی و حرفه ای کشور می شود. گنجی و همکاران (۲۰۲۵) بررسی های بین المللی نشان می دهد که حکمرانی پاک، شفافیت مالی، پاسخگویی مدیران و ایجاد سازوکارهای نظارتی موثر اصلی ترین راهکارهای پیشگیری از فساد مالی در سازمان های ورزشی هستند (دی جونادی و همکاران ۲۰۲۴). با توجه به اهمیت هیئت های ورزشی به عنوان نهادهای اصلی مدیریت ورزش قهرمانی و حرفه ای کشور، تدوین یک الگوی حکمرانی پاک که ضمن رعایت اصول شفافیت، پاسخگویی و عدالت امکان پیشگیری از فساد مالی را فراهم آورد، یک ضرورت راهبردی محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگوی حکمرانی پاک در هیئت های ورزشی ایران با تمرکز بر پیشگیری از فساد مالی انجام شد تا از طریق شناسایی مولفه های کلیدی، حکمرانی، ساختارهای نظارتی و سازوکارهای کنترلی چارچوبی علمی و عملی ارائه کند. روش تحقیق: روش پژوهش از نوع کیفی با رویکرد نظریه داده بنیاد و مدل اشتراوس و کوربین بود. جامعه آماری پژوهش شامل اساتید مدیریت ورزشی با حداقل دو پژوهش در زمینه موضوع پژوهش، مدیران هیئت های ورزشی منتخب با سابقه مدیریت بیش از ۵ سال در هیئت و تحصیلات کارشناسی ارشد و دکتری در رشته های پرطرفدار نظیر فوتبال، والیبال، کشتی و بسکتبال در کشور و همچنین برخی روسای فدراسیون های منتخب ورزشی با سابقه مدیریت بیش از ۵ سال در هیئت و تحصیلات کارشناسی ارشد و دکتری بود. تعداد این افراد به صورت حدودی ۳۵ نفر بود. نمونه آماری بر مبنای رسیدن به اشباع نظری به صورت هدفمند انتخاب شدند (۲۰ نفر). ابزار پژوهش شامل مطالعه کتابخانه ای نظامند و مصاحبه اکتشافی نیمه ساختارمند بود. روایی ابزار بر اساس اعتبار نمونه، نظر خبرگان و توافق بین مصححان ارزیابی و تایید گردید. جهت تحلیل یافته ها از روش کدگذاری مفهومی چندمرحله ای با رویکرد تحلیل سیستمی استفاده شد. یافته ها: یافته ها نشان داد که پیشگیری از فساد مالی در هیئت های ورزشی ایران به تعامل چهار بعد اصلی بستگی دارد. در بعد نهادی حاکمیتی، ضعف نظام مالکیت هیئت ها، نبود استقلال حقوقی، فقدان قوانین الزام آور شفافیت مالی و ناکارآمدی نظارت لیگ و فدراسیون، آزادی عمل هیئت ها در مدیریت مالی را محدود کرده و بخش زیادی از سرکوب منابع مالی ناشی از ناکارآمدی ساختارهای دسترسی به منابع است. در بعد مدیریتی عملیاتی، نبود برنامه های مالی میان مدت و بلندمدت، ضعف نظام بودجه ریزی، وابستگی به منابع دولتی، فقدان مدیریت بدهی و کمبود کارشناسان مالی متخصص موجب تشدید فساد و ناکارآمدی در بهره برداری از منابع شده است، به ویژه که تغییرات مکرر مدیریتی و نبود شاخص های عملکرد مالی ریسک فساد مالی را افزایش می دهد. بعد نظارتی و کنترلی نیز با فقدان سازوکارهای نظارت داخلی و خارجی، نبود سیستم های شفاف گزارش دهی مالی و عدم بهره گیری از فناوری های نوین مواجه است که اثربخشی پیشگیری از فساد را کاهش می دهد. در بعد فرهنگی و رفتاری، فرهنگ سازمانی ضعیف، ناآگاهی مدیران از اصول اخلاق حرفه ای و نبود حساسیت نسبت به تخلفات مالی ریسک فساد را افزایش می دهد و عدم آموزش مستمر و محدودیت در توسعه سواد مالی و اخلاقی مانع دستیابی به استانداردهای حکمرانی پاک است. تحلیل نهایی نشان داد که مسئله محوری ناتوانی هیئت ها در تبدیل ظرفیت های بالقوه مالی و مدیریتی به منابع بالفعل و شفاف است و این ناتوانی ناشی از ضعف حکمرانی، ناکارآمدی بازار منابع مالی و فقدان استقلال اقتصادی هیئت ها است. این سه عامل با تعامل با یکدیگر چرخ های معیوب ایجاد می کنند که در آن هیئت ها هم در تامین منابع و هم در مدیریت منابع موجود با انسداد مواجه شده و در نهایت به پدیده چندبعدی فساد مالی منجر می شود. نتیجه گیری: پژوهش نشان داد که پیشگیری از فساد مالی در هیئت های ورزشی ایران نیازمند اصلاحات ساختاری، تقویت حکمرانی شفاف، افزایش استقلال هیئت ها، ایجاد بازار رقابتی منابع مالی، توسعه زیرساخت های درآمدزایی و حرفه ای سازی مدیریت مالی است. سه راهبرد کلیدی برای کاهش فساد مالی عبارتند از ایجاد نظام حکمرانی مالی یکپارچه و الزام آور، توسعه بازار اقتصادی فوتبال و منابع پایدار و کاهش دخالت های سیاسی با افزایش استقلال مدیریتی هیئت ها. در مجموع پژوهش تاکید می کند که تدوین و اجرای الگوی حکمرانی پاک، ابزار اساسی برای تضمین شفافیت، پاسخگویی و پایداری مالی هیئت های ورزشی ایران است و بدون اصلاحات بنیادی نظام ورزش حرفه ای و قهرمانی کشور با ریسک استمرار فساد مالی مواجه خواهد بود.

کلیدواژه ها:

حکمرانی پاک ، هیئتهای ورزشی ، فساد مالی