آسیب شناسی ضرورت توجه به موضوع حق بر ترجمه در حقوق بین الملل کیفری و حقوق ایران

حق بر ترجمه در دادرسی کیفری، یکی از تضمین های بنیادین دادرسی عادلانه برای اشخاصی است که به زبان رسمی دادگاه تسلط ندارند. این حق، امکان فهم اتهام، مشارکت موثر در فرایند رسیدگی، اعمال حق دفاع و تحقق اصل برابری سلاح ها را فراهم می کند و از این رو، نمی توان آن را صرفا یک تسهیل اداری یا ابزار شکلی تلقی کرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی مبانی مفهومی، حدود و چالش های حق بر ترجمه در حقوق ایران، حقوق بین الملل کیفری و رویه های حقوق بشری می پردازد. بنابراین سوال این است که آیا شناسایی هنجاری حق بر ترجمه در اسناد و مقررات موجود، برای تضمین دادرسی عادلانه کافی است، یا تحقق واقعی این حق مستلزم معیارهای حرفه ای، نظارت موثر و تضمین های اجرایی دقیق تری است؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که در هر سه حوزه، حق بر ترجمه به عنوان یکی از عناصر اساسی دادرسی منصفانه شناسایی شده و دامنه آن از مرحله تحقیقات مقدماتی تا محاکمه، تجدیدنظر و در مواردی حتی مرحله صدور حکم امتداد یافته است. در عین حال، تحقق موثر این حق صرفا با تعیین مترجم حاصل نمی شود، بلکه مستلزم برخورداری از ترجمه ای دقیق، کافی و قابل اتکا، احراز صلاحیت حرفه ای مترجم، حفظ بی طرفی و رازداری، و نیز پیش بینی سازوکارهای نظارتی مناسب است. بررسی رویه های حقوق بشری و تجربه محاکم کیفری بین المللی نیز نشان می دهد که ضعف در ترجمه یا فقدان نظارت بر کیفیت آن می تواند نه تنها حق بر ترجمه، بلکه کلیت دادرسی عادلانه را مخدوش کند. در نظام حقوقی ایران نیز با وجود پیش بینی این حق در قانون آیین دادرسی کیفری، همچنان چالش هایی چون فقدان ضوابط تخصصی کافی، نبود آموزش های استاندارد، ابهام در حدود نقش مترجم و ضعف تضمین های اجرایی مشاهده می شود. بر این اساس، مقاله نتیجه می گیرد که گذار از شناسایی صوری حق بر ترجمه به استقرار یک نظام حرفه ای، پاسخ گو و قابل ارزیابی در خدمات زبانی قضایی، لازمه تحقق عدالت زبانی و دادرسی منصفانه است.

کلیدواژه ها:

حق ، مترجم ، عدالت کیفری ، حقوق ایران ، حقوق بین الملل کیفری