چالش های حقوق بین الملل بشردوستانه در مواجهه با تولید، انتقال و به کارگیری تسلیحات مبتنی بر هوش مصنوعی

پیشرفت روزافزون فناوری هوش مصنوعی و کاربرد آن در صنایع دفاعی، زمینه ظهور نسل جدیدی از تسلیحات خودمختار را فراهم کرده است که قادرند بدون مداخله مستقیم انسان، اهداف را شناسایی، انتخاب و مورد حمله قرار دهند. توسعه، انتقال و به کارگیری این تسلیحات، پرسش های بنیادینی را در حوزه حقوق بین الملل بشردوستانه مطرح ساخته و چالش های تازه ای را فراروی قواعد سنتی حاکم بر مخاصمات مسلحانه قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی چالش های حقوق بین الملل بشردوستانه در مواجهه با تسلیحات مبتنی بر هوش مصنوعی و ارزیابی میزان کفایت قواعد موجود برای تنظیم این پدیده نوظهور انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعه اسناد بین المللی، معاهدات، گزارش های سازمان های بین المللی و منابع کتابخانه ای گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه اصول بنیادین حقوق بین الملل بشردوستانه، از جمله اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، اصل تناسب، ضرورت نظامی و احتیاط در حمله، از لحاظ نظری بر تسلیحات مبتنی بر هوش مصنوعی قابل اعمال هستند، اما ویژگی هایی همچون خودمختاری عملیاتی، پیچیدگی الگوریتمی، عدم شفافیت در فرآیند تصمیم گیری و قابلیت یادگیری مستقل، اجرای موثر این اصول را با دشواری های جدی مواجه می سازد. همچنین، گسترش تولید و انتقال فرامرزی این تسلیحات، ابهامات قابل توجهی را در زمینه انتساب مسئولیت بین المللی دولت ها، مسئولیت کیفری فرماندهان و مسئولیت مدنی تولیدکنندگان ایجاد کرده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که چارچوب های حقوقی موجود به تنهایی پاسخگوی تمامی چالش های ناشی از تسلیحات مبتنی بر هوش مصنوعی نیستند و جامعه بین المللی ناگزیر از تدوین مقررات تکمیلی، تقویت سازوکارهای نظارتی و تضمین کنترل معنادار انسانی بر تصمیمات مرگبار این سامانه ها خواهد بود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تسلیحات خودمختار ، حقوق بین الملل بشردوستانه ، انتقال تسلیحات ، مسئولیت بین المللی ، کنترل معنادار انسانی