چالش های عدالت کیفری در پرتو تصمیم گیری الگوریتمی در نظام های تعقیب و دادرسی کیفری

تحولات فناورانه و گسترش استفاده از سامانه های هوش مصنوعی و الگوریتم های تصمیم یار، نظام های عدالت کیفری را با چالش های نوینی مواجه ساخته است . امروزه الگوریتم ها در مراحل مختلف فرآیند کیفری از جمله پیش بینی جرم، شناسایی مظنونان، تصمیم گیری درباره تعقیب ، تعیین قرارهای تامینی و حتی پیشنهاد میزان مجازات مورد استفاده قرار می گیرند. هرچند بهره گیری از تصمیم گیری الگوریتمی می تواند به افزایش سرعت ، کارایی و کاهش خطای انسانی در نظام تعقیب و دادرسی کیفری منجر شود، اما در عین حال مخاطرات جدی در حوزه حقوق و آزادی های بنیادین اشخاص ایجاد می کند. مسائلی نظیر شفافیت ناپذیری الگوریتم ها، تبعیض داده محور، تضعیف اصل بی طرفی ، خدشه به حق دفاع، کاهش نقش قاضی و وکیل و تضعیف اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری از جمله مهم ترین چالش های عدالت کیفری در پرتو تصمیم گیری الگوریتمی به شمار می آیند. افزون بر این ، اتکای بیش از حد به خروجی سامانه های هوشمند می تواند موجب انتقال مسئولیت تصمیم گیری از نهادهای انسانی به ابزارهای فنی شود؛ امری که با مبانی کلاسیک عدالت کیفری و اصول دادرسی منصفانه در تعارض قرار می گیرد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی انتقادی ، به بررسی چالش های حقوقی و عدالت محور ناشی از به کارگیری تصمیم گیری الگوریتمی در نظام های تعقیب و دادرسی کیفری می پردازد و ضمن تبیین تهدیدها و پیامدهای آن، ضرورت بازتعریف نقش قاضی ، وکیل و سازوکارهای تضمین کننده حقوق متهم را در عصر عدالت کیفری هوشمند مورد تاکید قرار می دهد. در نهایت ، پژوهش تلاش دارد چارچوبی مفهومی برای استفاده مسئولانه ، شفاف و عدالت محور از الگوریتم ها در نظام عدالت کیفری ارائه کند؛ به گونه ای که کارایی فناورانه با صیانت از اصول بنیادین عدالت کیفری هم راستا شود.

کلیدواژه ها:

عدالت کیفری ، تصمیم گیری الگوریتمی ، هوش مصنوعی ، دادرسی منصفانه ، حقوق متهم ، شفافیت الگوریتمی ، نظام تعقیب کیفری