تاثیر ویژگی های محموله بر قابلیت دریانوردی کشتی و مسئولیت متصدی حمل دریایی در حقوق ایران و اسناد بین المللی

قابلیت دریانوردی کشتی از مفاهیم بنیادین در حقوق حمل ونقل دریایی است که با وجود کاربرد گسترده در قوانین داخلی و اسناد بین المللی، تعریف واحد و جامعی از آن ارائه نشده است. این مفهوم تنها به سلامت فنی کشتی یا توانایی آن برای حرکت در دریا محدود نیست، بلکه شامل مجموعه ای از شرایط فنی، تجهیزاتی، انسانی، عملیاتی و تجاری است که کشتی را برای انجام سفر معین و حمل ایمن محموله خاص آماده می سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، تاثیر ویژگی های محموله بر قابلیت دریانوردی کشتی و مسئولیت متصدی حمل دریایی را در حقوق ایران و اسناد بین المللی، از جمله قواعد لاهه، لاهه ویزبی، هامبورگ و روتردام بررسی می کند. یافته های تحقیق نشان می دهد که قابلیت دریانوردی مفهومی نسبی و وابسته به نوع سفر و ویژگی های محموله است؛ به گونه ای که کشتی ممکن است از نظر فنی سالم باشد، اما به دلیل نداشتن تجهیزات، امکانات یا شرایط لازم برای حمل کالایی خاص، مانند کالاهای خطرناک، دام زنده یا کالاهای فاسدشدنی، فاقد قابلیت دریانوردی تلقی شود. همچنین روشن شد که در قواعد لاهه و لاهه ویزبی، تعهد متصدی حمل به فراهم کردن کشتی قابل دریانوردی عمدتا به پیش و آغاز سفر محدود است، در حالی که مقررات روتردام این تعهد را به طول سفر دریایی نیز گسترش داده است. نتیجه آن که انتخاب کشتی متناسب با اوصاف محموله و آماده سازی واقعی آن، بخشی از تعهد اساسی متصدی حمل است و نقض آن می تواند موجب مسئولیت وی گردد، حتی اگر در قرارداد، شرط محدودکننده مسئولیت پیش بینی شده باشد.

کلیدواژه ها:

قابلیت دریانوردی ، متصدی حمل دریایی ، ویژگی های محموله ، حقوق ایران ، اسناد بین المللی