واکاوی فلسفه عده در فقه و روانشناسی

این پژوهش به واکاوی فلسفه «عده» در دو حوزه فقه اسلامی و روانشناسی می پردازد و به تحلیل نقاط اشتراک و تکامل این دو رویکرد در فهم این نهاد شرعی می پردازد. عده به مثابه دوره ای الزامی پس از انحلال نکاح، دارای فلسفه ای چندبعدی است که در متون فقهی بر محورهای حفظ نسب، احترام به پیوند زناشویی و رعایت مصالح اجتماعی استوار است. از منظر فقهی، این حکم بر پایه آیات قرآنی و روایات معصومین، ابعاد حقوقی، اخلاقی و تربیتی را در هم می آمیزد و به تامین مصالح فردی و جمعی می انجامد. از سوی دیگر، روانشناسی معاصر با تمرکز بر فرآیندهای سوگ، سازگاری و بازسازی هویت، فلسفه ای کارکردی برای عده ارائه می دهد. یافته های روان شناختی نشان می دهند که عده به عنوان یک «دوره گذار» و «ضربه گیر هیجانی»، امکان پردازش هیجانات منفی، تسهیل سوگ سالم و بازیابی تعادل روانی را فراهم می آورد. همخوانی مدت های شرعی عده با یافته های علوم اعصاب درباره انعطاف پذیری عصبی و زمان لازم برای سازگاری روانی، بیانگر عمق حکمت الهی در تشریع این حکم است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که فلسفه عده در فقه و روانشناسی نه تنها متعارض نیستند، بلکه یکدیگر را تکمیل و تقویت می کنند. فقه با ارائه چارچوبی هنجاری و ارزشی، و روانشناسی با تبیین مکانیسم های روانی، به فهم جامع تری از این نهاد می انجامند. با این حال، بازخوانی فقهی با نگاهی انعطاف پذیر و ادغام آن با مداخلات روان درمانی مدرن، می تواند به طراحی الگوهای کارآمدتری برای مدیریت بحران های عاطفی و انحلال نکاح در جوامع معاصر منجر شود و کارایی این حکم شرعی را در پاسخگویی به نیازهای روانی-اجتماعی افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

عده ، فقه اسلامی ، روانشناسی سوگ ، سلامت باروری ، روانشناسی خانواده