بازخوانی مفهوم اراده در قراردادهای مبتنی بر هوش مصنوعی: تحلیل اعتبار حقوقی قراردادهای منعقده توسط عامل های هوشمند در حقوق ایران با رویکرد تطبیقی

تحولات شتابان فناوری های دیجیتال و گسترش استفاده از سامانه های هوش مصنوعی در روابط اقتصادی، پرسش های بنیادینی را در حوزه حقوق قراردادها مطرح ساخته است. یکی از مهم ترین این پرسش ها به اعتبار حقوقی قراردادهایی مربوط می شود که بدون دخالت مستقیم انسان و توسط عامل های هوشمند منعقد می شوند. در نظام های سنتی حقوق خصوصی، اراده انسانی به عنوان مهم ترین رکن تشکیل قرارداد شناخته شده و اعتبار هر توافقی بر پایه قصد انشا، رضایت و اهلیت طرفین ارزیابی می شود. با این حال، ظهور عامل های هوشمند که قادرند با اتکا به الگوریتم های پیچیده، داده های محیطی را تحلیل کرده و تصمیمات مستقل اتخاذ کنند، چالش های تازه ای را درباره مفهوم اراده، انتساب اعمال حقوقی و مسئولیت ناشی از قراردادها به وجود آورده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات تطبیقی، به بررسی امکان شناسایی اعتبار حقوقی قراردادهای منعقده توسط عامل های هوشمند در حقوق ایران می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه نظام حقوقی ایران مبتنی بر اراده انسانی شکل گرفته است، اما با تفسیر موسع از اصل حاکمیت اراده و پذیرش نقش ابزارهای الکترونیکی در انعقاد قراردادها، می توان قراردادهای منعقده توسط سامانه های هوشمند را تحت شرایطی معتبر دانست. همچنین بررسی مقررات اتحادیه اروپا، ایالات متحده آمریکا و اسناد بین المللی حاکی از آن است که گرایش غالب نظام های حقوقی به سمت پذیرش آثار حقوقی اقدامات عامل های هوشمند و انتساب نتایج آن به اشخاص بهره بردار از این سامانه ها است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، قرارداد الکترونیکی ، حقوق خصوصی ، انعقاد قرارداد ، مسئولیت قراردادی