تحلیل فقهی و حقوقی مالکیت بر دارایی های دیجیتال

گسترش فناوری های دیجیتال و شکل گیری اقتصاد مبتنی بر داده، موجب ظهور نوعی جدید از دارایی ها تحت عنوان دارایی های دیجیتال شده است که از مهم ترین مصادیق آن رمزارزها و توکن های مبتنی بر فناوری بلاکچین است. این پدیده نوظهور، پرسش های اساسی درباره ماهیت فقهی و حقوقی این دارایی ها و امکان شناسایی مالکیت بر آن ها ایجاد کرده است. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل مبانی فقهی و حقوقی مالکیت دارایی های دیجیتال و تبیین چالش های مرتبط با آن است. در این راستا، ابتدا مفهوم دارایی دیجیتال و ویژگی های آن بررسی شده و سپس شرایط مالیت و قابلیت تملک در فقه امامیه تحلیل گردیده است. یافته های پژوهش نشان داد که در فقه امامیه، مالیت بر پایه معیارهایی همچون منفعت عقلایی، مشروعیت منفعت، قابلیت اختصاص و امکان نقل و انتقال استوار است و این معیارها توانسته زمینه شناسایی مالیت دارایی های دیجیتال را فراهم سازند. در ادامه، مبانی حقوقی مالکیت در حقوق ایران و امکان تطبیق آن با دارایی های دیجیتال مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین چالش های فقهی و حقوقی مرتبط با این حوزه، از جمله ابهام در ماهیت مال دیجیتال، دشووری اثبات مالکیت در فضای دیجیتال، مسئولیت در صورت سرقت یا از بین رفتن دارایی و مشکلات تنظیم مقررات، تحلیل شده است. نتایج پژوهش نشان داد که با وجود چالش های موجود، مبانی فقهی و اصول کلی حقوقی ظرفیت لازم برای تحلیل و سامان دهی مالکیت دارایی های دیجیتال را دارا هستند و تدوین چارچوب های حقوقی مناسب می تواند به تثبیت جایگاه این دارایی ها در نظام حقوقی کمک کند.

کلیدواژه ها:

دارایی های دیجیتال ، رمزارز ، مالکیت ، مالیت در فقه امامیه ، حقوق اموال ، بلاکچین ، اقتصاد دیجیتال