ارزیابی مسئولیت کیفری و مدنی ناشی از بهره گیری از هوش مصنوعی مولد در جرایم سایبری: ارائه چارچوب میان رشته ای I-ACRAF

هوش مصنوعی مولد با ایجاد تحول در تولید و پردازش خودکار محتوا، فرصت های گسترده ای را در حوزه های مختلف فراهم کرده است؛ بااین حال، قابلیت های این فناوری زمینه ارتکاب گونه های نوینی از جرایم سایبری، از جمله حملات فیشینگ هوشمند، تولید بدافزار، جعل هویت دیجیتال، دیپ فیک و مهندسی اجتماعی را نیز گسترش داده است. پیچیدگی تعامل میان توسعه دهندگان، ارائه دهندگان خدمات، سازمان های بهره بردار، کاربران و سامانه های هوشمند موجب شده است که قواعد سنتی مسئولیت کیفری و مدنی در بسیاری از موارد پاسخگوی انتساب دقیق مسئولیت نباشند. هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی میان رشته ای برای ارزیابی مسئولیت ناشی از بهره گیری از هوش مصنوعی مولد در جرایم سایبری است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، از نوع طراحی و توسعه چارچوب بوده و با استفاده از روش تحلیل تطبیقی حقوقی، مقررات نظام حقوقی ایران، قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، اسناد و استانداردهای بین المللی و ادبیات علمی مرتبط با هوش مصنوعی، امنیت سایبری و مسئولیت کیفری و مدنی را بررسی کرده است. حاصل این پژوهش، طراحی چارچوب (I-ACRAF) است که مسئولیت بازیگران مختلف را بر پایه پنج مولفه شامل میزان کنترل، قابلیت پیش بینی خطر، تقصیر یا قصور، سهم در ایجاد خسارت و سطح ریسک سامانه ارزیابی می کند. یافته ها نشان می دهد که مسئولیت در اکوسیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی مولد ماهیتی توزیعی دارد و تعیین آن مستلزم تلفیق معیارهای حقوقی، فنی و مدیریتی است. چارچوب پیشنهادی علاوه بر قابلیت استفاده در تحلیل پرونده های قضایی، می تواند در مدیریت ریسک حقوقی سازمان ها، ممیزی سامانه های هوش مصنوعی، تدوین مقررات ملی و سیاست گذاری حوزه امنیت سایبری به کار گرفته شود و زمینه توسعه رویکردهای نوین حکمرانی و پاسخگویی در عصر هوش مصنوعی را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، جرایم سایبری ، مسئولیت کیفری ، مسئولیت مدنی ، چارچوب I-ACRAF