بررسی مشروعیت دفاع مشروع پیش دستانه در حقوق بین الملل با تاکید بر مناقشه ایران و اسرائیل

یکی از چالش برانگیزترین و در عین حال پردامنه ترین مباحث حقوق بین الملل معاصر به شمار می رود. ماده ۵۱ منشور ملل متحد، حق دفاع مشروع را منوط به وقوع «حمله مسلحانه» می داند، با این حال، برخی دولت ها و حقوقدانان با استناد به دکترین کارولین و تفسیر موسع از مفهوم «قریب الوقوع بودن»، به دنبال توسعه این حق به حملات پیش دستانه بوده اند. حملات نظامی گسترده اسرائیل با نام «عملیات شیر برنده» در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ و متعاقبا حملات ایالات متحده با نام «عملیات چکش نیمه شب» در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵ علیه تاسیسات هسته ای، زیرساخت های نظامی و دانشمندان ارشد هسته ای ایران، این پرسش را در کانون توجه جامعه حقوقی بین الملل قرار داد که آیا دفاع پیش دستانه در چارچوب حقوق موجود قابل توجیه است؟ این مقاله با رویکرد تحلیلی-توصیفی و با استناد به منابع معتبر حقوقی شامل منشور ملل متحد، آرای دیوان بین المللی دادگستری، دکترین کارولین، رویه دولت ها و نظرات حقوقدانان برجسته، به این نتیجه می رسد که دفاع مشروع پیش دستانه فاقد پایه حقوقی مستحکم در نظام حقوقی بین الملل کنونی است و حملات اسرائیل و ایالات متحده نه تنها شرایط ضرورت، فوریت و تناسب را برآورده نمی سازد، بلکه مصداق بارز توسل غیرقانونی به زور، تجاوز نظامی و نقض فاحش حقوق بشردوستانه بین الملل محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

دفاع مشروع پیش دستانه ، ماده ۵۱ منشور ملل متحد ، دکترین کارولین ، حمله مسلحانه ، مناقشه ایران و اسرائیل ، عملیات شیر برنده ، عملیات چکش نیمه شب