دیپلماسی فناوری و رقابت ژئوپلیتیکی در عصر هوش مصنوعی: تاثیر فناوری های نوظهور بر موازنه قدرت در نظام بین الملل

تحولات شتابان هوش مصنوعی در بستر انقلاب صنعتی چهارم، چارچوب های سنتی قدرت و حکمرانی را در مقیاس جهانی دگرگون کرده و «داده» و «الگوریتم» را به مثابه هسته های اصلی رقابت های ژئوپلیتیک و بازآرایی نظم بین الملل معرفی کرده است. هوش مصنوعی امروزه نه تنها به عنوان ابزاری فناورانه، بلکه به عنوان زیرساختی بنیادین برای اعمال اقتدار، امنیت و توسعه اقتصادی شناخته می شود که مرزهای میان کنشگران دولتی و شرکت های بزرگ فناوری را کمرنگ کرده است. این پژوهش با بهره گیری از رویکردی توصیفی-تحلیلی و واکاوی منابع کتابخانه ای، در پی واکاوی این واقعیت است که هوش مصنوعی چگونه موازنه قوا را تغییر داده و دیپلماسی فناوری را به ابزاری برای هنجارسازی جهانی بدل کرده است. با بررسی تقابل الگوهای حکمرانی ایالات متحده، چین و اتحادیه اروپا، این نوشتار استدلال می کند که حکمرانی جهانی هوش مصنوعی عرصه ای برای بازتعریف قدرت ساختاری است و سیاست های فناورانه، امروزه در قامت راهبردهای ملی برای صیانت از حاکمیت ظهور کرده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که تشدید رقابت بر سر استانداردها، زیرساخت های محاسباتی و هوش مصنوعی مولد، جهان را با چالش های نوظهوری نظیر نابرابری دیجیتال، شکاف فناورانه و احتمال شکل گیری بلوک بندی های دیجیتال مواجه ساخته است. در نهایت، این مقاله با هدف گذار از تحلیل های سطحی به تحلیل های ساختاری، بر این پرسش کلیدی متمرکز است که: «حکمرانی جهانی هوش مصنوعی چگونه موازنه قدرت را دگرگون کرده و چه سناریوهایی را اعم از دوقطبی فناورانه، هژمونی الگوریتمی یا چندپارگی دیجیتال برای آینده نظم بین الملل در عصر هوشمندی رقم می زند؟» این پژوهش در صدد تبیین آن است که آینده نظام بین الملل به میزان توانمندی کشورها در مدیریت پیوند میان نوآوری، امنیت و حکمرانی مبتنی بر داده بستگی خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حکمرانی جهانی ، دیپلماسی فناوری ، موازنه قدرت ، ژئوپلیتیک داده