متحدان استراتژیک ایران یا استراتژی متحدان برای استفاده از ایران به عنوان یک شریک ابزاری؟ تحلیل رفتار چین و روسیه در قبال ایران در بستر تحولات نظم بین الملل معاصر: با مطالعه موردی جنگ اوکراین؛ وقایع پس از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و مسئله مناقشه جزایر سه گانه

روابط جمهوری اسلامی ایران با چین و روسیه در گفتمان رسمی سیاست خارجی ایران غالبا به عنوان «اتحاد راهبردی» یا «شراکت استراتژیک» توصیف می شود؛ با این حال، شواهد تجربی نشان می دهد که این روابط بیش از آنکه واجد ویژگی های یک اتحاد راهبردی پایدار باشند، ماهیتی ابزاری، تاکتیکی و منافع محور دارند. چین و روسیه در تعامل با ایران عمدتا از این کشور به عنوان اهرمی برای موازنه سازی در برابر غرب بهره می برند، بی آنکه تعهدات امنیتی عمیق یا حمایت نظامی مستقیم و پایدار از تهران ارائه دهند. این مقاله با اتکا به چارچوب نظری واقع گرایی در روابط بین الملل و با استفاده از روش تحلیل کیفی و مطالعه موردی، به بررسی الگوهای رفتاری چین و روسیه در قبال ایران در بزنگاه های مهم بین المللی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که عملکرد این دو قدرت در جنگ اوکراین، تحولات پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، تنش های ایران با ایالات متحده و اسرائیل، و نیز مواضع آنان در قبال منازعه جزایر سه گانه خلیج فارس، نه تنها موید وجود یک اتحاد استراتژیک نیست، بلکه بیانگر نوعی شراکت ابزاری مبتنی بر محاسبه هزینه فایده است. مقاله استدلال می کند که شکاف میان برداشت راهبردی ایران از روابط با چین و روسیه و منطق واقع گرایانه رفتار این دو قدرت، به بروز خطای محاسباتی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران انجامیده و در نهایت موجب افزایش هزینه های راهبردی و کاهش قدرت چانه زنی تهران در سطح منطقه ای و بین المللی شده است.