ریشه های تاریخی و آثار و مسئولیت های حقوقی سیزده بدر طبیعت بر ترویج فرهنگ مثبت و درست و سالم در زیست محیط اجتماعی

سیزده بدر، به عنوان یکی از کهن ترین و پرمعناترین آیین های باقی مانده از نوروز باستان، نه صرفا یک روز تفریحی و سبزه گردانی، بلکه آینه ای تمام نما از جهان بینی ایرانی مبتنی بر هم زیستی مسالمت آمیز با طبیعت، پالایش روانی از کینه ها و اندوه های کهن، و تمرینی عینی برای زیست جمعی سالم، مشارکتی و مسئولانه است؛ این مقاله با بهره گیری از رویکردی میان رشته ای در سه ساحت مردم شناسی تاریخی، حقوق عمومی و جامعه شناسی فرهنگی، نخست ریشه های اسطوره ای این روز را در متون اوستایی، باورهای زرتشتی مرتبط با ایزد تیشتر (باران آوری) و یادکردهای تاریخی آن در متون کهن فارسی (از تاریخ بیهقی تا عصر صفوی) بازکاوی کرده و سپس به تبیین کارکردهای مثبت این آیین در تقویت سرمایه اجتماعی، شکوفایی همدلی میان نسلی، آموزش غیرمستقیم سبک زندگی فعال و سالم، و تمرین بخشش و مدارا از طریق آیین نمادین «گره زدن و رهاکردن سبزه» می پردازد؛ در ادامه، مقاله با نگاهی حقوقی و با استناد به اصول ۵۰ قانون اساسی، مواد ۱ تا ۱۵ قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع، ماده ۶۸۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) و ماده ۶۴ قانون کار، تکالیف دوگانه دولت و شهروندان را در این روز واکاوی کرده و از یکسو به الزامات دولت در تامین امنیت جانی و مالی، مدیریت بحران، استقرار تیم های امدادی و بهداشتی، و اطلاع رسانی دقیق مخاطرات طبیعی، و از سوی دیگر به مسئولیت مدنی شهروندان در قبال پیشگیری از تخریب پوشش گیاهی، آلودگی آب ها، آتش سوزی عمدی مراتع و رهاسازی زباله می پردازد و در نهایت با ارائه راهکارهایی عملی همچون تدوین «منشور رفتار مسئولانه در روز طبیعت»، راه اندازی پویش های رسانه ای با محوریت «طبیعت پاک، فردای امید»، برگزاری کارگاه های آموزشی کوتاه مدت در ورودی تفرجگاه ها، و تبدیل این روز به بستری برای تمرین شهروندی زیست محیطی، نتیجه گیری می کند که سیزده بدر، در صورت هدایت هوشمندانه و حقوقی، می تواند از یک آیین فولکلوریک فرسایش یافته به یک الگوی کارآمد و پایدار برای ترویج فرهنگ مثبت، درست، سالم و مسئولانه در تمام فصول سال تبدیل شود و ظرفیت تحقق «حق برخورداری از محیطزیست سالم» را به عنوان یکی از مصادیق عینی حقوق نسل سوم بشری، به نمایش گذارد.

کلیدواژه ها:

سیزده بدر ، حقوق محیط زیست ، فرهنگ سالم و مثبت ، مسئولیت مدنی شهروندان ، تکالیف دولت ، آیین های نوروزی ، همبستگی اجتماعی ، سرمایه فرهنگی ، مدیریت بحران ، آموزش غیرمستقیم سبک زندگی ، منشور رفتار مسئولانه