واکاوی چالش های ساختاری مدیریت شهری تهران و ارائه راهکارهای عملیاتی مبتنی بر حکمروایی یکپارچه

مدیریت شهری در تهران به عنوان یک ابرشهر با جمعیتی نزدیک به ۹ میلیون نفر در روز و گستردگی بیش از ۷۰۰ کیلومتر مربع، با بحران های مزمنی در زمینه های محیط زیستی، حمل ونقل، نابرابری فضایی و تامین مالی روبروست که نیازمند یک عمل جراحی عمیق در ساختار درآمدی و سیاسی خود است. تا زمانی که شهرداری برای کسب درآمد به تخریب شهر وابسته باشد و مرز سیاسی آن با «شهر زیسته» شهروندان هم خوانی نداشته باشد، بحران ها تشدید خواهند شد. گذار از مدیریت واکنشی (مقابله با ترافیک با ساخت پل) به حکمروایی پیش نگر (خلق شهر ۱۵ دقیقه ای) تنها راه نجات تهران است. با وجود غنای پژوهش های پیشین، یک شکاف تحلیلی مهم به چشم می خورد: بیشتر مطالعات موجود، چالش های تهران را به صورت تک بعدی بررسی کرده اند؛ گروهی بر ساختار نهادی، گروهی بر اقتصاد سیاسی، و گروهی بر عدالت فضایی تمرکز داشته اند. اما در دنیای واقعی، این چالش ها درهم تنیده و یکدیگر را تقویت می کنند. فقدان مدیریت یکپارچه، زمینه را برای اقتصاد تراکم فروشی فراهم می کند؛ تراکم فروشی، نابرابری فضایی را تشدید می کند؛ و نابرابری فضایی، بی اعتمادی نهادی را عمیق تر می سازد. این چرخه معیوب، نیازمند تحلیلی یکپارچه است که هر سه بعد را هم زمان ببیند و راهکارهایی متناسب با همین درهم تنیدگی ارائه دهد. هدف این پژوهش، پر کردن همین شکاف است. مقاله حاضر با اتخاذ رویکرد «حکمروایی یکپارچه منطقه ای»، می کوشد ریشه های ساختاری چالش های مدیریت شهری تهران را در سه بعد حکمرانی، اقتصاد سیاسی و عدالت فضایی به طور هم زمان شناسایی کرده و سپس با الهام از تجربیات موفق جهانی و تطبیق آن با زمینه بومی ایران، راهکارهایی عملیاتی ارائه نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از تحلیل اسناد فرادست (طرح جامع و تفصیلی) و داده های ثانویه، چالش های کلیدی مدیریت شهری تهران را در سه بعد «حکمرانی چندپاره»، «اقتصاد سیاسی تراکم فروشی» و «غلبه خودرومحوری» شناسایی کرده است. در پایان، راهکارهایی عملیاتی نظیر «تاسیس شورای یکپارچه مدیریت منطقه شهری»، «گذار از نظام درآمدی تراکم فروشی به مالیات بر ارزش زمین» و «توسعه حمل ونقل عمومی انسان محور» ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

مدیریت شهری ، تهران ، حکمروایی یکپارچه ، تراکم فروشی ، عدالت فضایی