بررسی تیپولوژی و مورفولوژی شکل گیری مقابر ایلخانی نمونه موردی گنبد سلطانیه

معماری آرامگاهی در ایران اسلامی همواره یکی از مهمترین نمودهای فرهنگی مذهبی و سیاسی به شمار آمده و در دوره ایلخانی به اوج بلوغ ساختاری و فرمی خود رسید. ایلخانان که پس از استقرار در ایران به سرعت با سنت های معماری بومی در آمیختند، با بهره گیری از عناصر سبک آذری همچون شیوه پردازی های هندسی، تناسبات عمودی، مقیاس های عظیم و تاکید بر فضاهای درونی نوعی معماری آرامگاهی متمایز پدید آوردند. مقبره سازی در این دوره نه تنها پاسخی به باورهای مذهبی و نگرش به جاودانگی بود، بلکه بیان قدرت، سیاسی، مشروعیت و تمایل ایلخانان به پیوند با فرهنگ ایرانی اسلامی نیز تلقی می شد. در این میان گنبد سلطانیه به عنوان برجسته ترین نمونه معماری آرامگاهی ایلخانی تجلی تمامی این ویژگی هاست. این بنا با ساختاری کلان مقیاس، نوآوری های مهندسی، تزیینات پیچیده و استفاده کم نظیر از سازه های سه لایه، گنبدی جایگاهی منحصر به فرد در تاریخ معماری اسلامی دارد. ویژگی هایی همچون گنبد دوپوسته عظیم، طرح هشت ضلعی منظم، مناره های پیرامونی، سازه انتقالی کم نظیر و مهندسی پیشرفته نیرو این بنا را از تمامی آرامگاه های دوره های پیش و پس از خود متمایز می کند. این مقاله با هدف بررسی تیپولوژی و مورفولوژی شکل گیری آرامگاه ها در دوره ایلخانی ابتدا به مطالعه مفهوم آرامگاه سازی و جایگاه آن در معماری اسلامی پرداخته سپس ویژگی های سبک آذری و معماری ایلخانی را تحلیل می کند. در ادامه گنبد سلطانیه به عنوان مطالعه موردی اصلی از منظر فرم، ساختار، کارکرد، تزیینات و نظام فضایی بررسی می شود تا جایگاه آن در تداوم و تحول سنت آرامگاه سازی ایرانی اسلامی تحلیل گردد.

کلیدواژه ها:

معماری ایلخانی ، آرامگاه سازی ، تیپولوژی ، مورفولوژی ، گنبد سلطانیه