بازخوانی الگوهای کالبدی فضایی بافت شهری در چارچوب بازآفرینی و تاب آوری شهری

شتاب فزاینده تحولات کالبدی فضایی در بافت کلان شهرهای ایران منجر به شکل گیری الگوهایی پیچیده، ناهمگون و در بسیاری موارد ناپایدار شده است؛ وضعیتی که کارآمدی رویکردهای رایج برنامه ریزی و مداخلات کالبدی یکسان نگر را با چالش جدی مواجه می سازد. در چنین شرایطی فقدان چارچوبی تحلیلی برای خوانش نظام مند ساختار کالبدی فضایی بافت شهری یکی از موانع اصلی تحقق بازآفرینی پایدار و ارتقای تاب آوری شهری به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی الگوهای کالبدی-فضایی بافت شهری در راستای تقویت فرآیندهای بازآفرینی و تاب آوری شهری انجام شده و می کوشد پیوندی میان مبانی نظری ریخت شناسی شهری، تحلیل شاخص محور کالبدی و رویکردهای معاصر بازآفرینی برقرار سازد. بدین منظور، با اتکا به روش پژوهش تحلیلی تطبیقی و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات نظری و تجارب بین المللی چارچوبی مفهومی برای خوانش الگوهای کالبدی-فضایی استخراج و مجموعه ای از شاخص های موثر در مقیاس بلوک شهری شناسایی و سازماندهی شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بازخوانی الگوهای کالبدی فضایی بر پایه شاخص های ساختاری فضایی و عملکردی، امکان طبقه بندی نظام مند بافت شهری و تشخیص ظرفیت های متفاوت آن برای مداخله انطباق پذیری و تحول تدریجی را فراهم می سازد. همچنین نتایج حاکی از آن است که برخی الگوهای کالبدی به واسطه تنوع فضایی مقیاس انسانی و انعطاف پذیری ساختاری از ظرفیت بالاتری برای بازآفرینی و تاب آوری برخوردارند. در مجموع پژوهش حاضر با ارائه یک چارچوب تحلیلی شاخص محور، الگوهای کالبدی فضایی را از سطح توصیف صرف فراتر برده و آنها را به ابزاری برای پشتیبانی از تصمیم گیری در برنامه ریزی و طراحی شهری تبدیل می کند.

کلیدواژه ها:

الگوهای کالبدی فضایی ، بافت شهری ، بازآفرینی شهری ، تاب آوری شهری ، شاخص های کالبدی-فضایی