تحولات نظام مند شهرسازی مطالعاتی تطبیقی تاریخی از ایران و چین (۱۳۰۰-۱۴۰۰)

مقدمه: تحولات نظام مند شهرسازی در ایران و چین در قرن بیستم با وجود تفاوت های فرهنگی و سیاسی عمیق از مسیرهای تاریخی همپوشانی برخوردار بوده است که بررسی تطبیقی آن ها می تواند بینش های ارزشمندی برای درک چالش های شهرنشینی در جهان در حال توسعه فراهم آورد. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف تحلیل تحولات نظام مند شهرسازی در ایران و چین در بازه زمانی ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ خورشیدی (۱۹۲۰ - ۲۰۲۰ میلادی) انجام شده است. روش شناسی تحقیق: این تحقیق روش تحقیق مبتنی بر مرور سیستماتیک ادبیات علمی و تحلیل تطبیقی تاریخی - ساختاری است که با استفاده از چارچوب تحلیلی سه بعدی تحولات نهادی، قانونی، تاثیر عوامل بین المللی، و پاسخ به مدرنیته انجام شده است. قلمرو جغرافیایی: پژوهش قلمرو تحقیق شامل سه دوره کلیدی در هر دو کشور می شود: دوره پیش از تحولات سیاسی بنیادین (پیش از ۱۳۵۷ در ایران و پیش از ۱۹۴۹ در چین)، دوره تحولات ساختاری پس از انقلاب ها و دوره معاصر با تمرکز بر چالش های شهرنشینی پایدار. یافته ها و بحث: یافته ها نشان می دهد که هر دو کشور در مواجهه با مدرنیزاسیون شهری ابتدا تحت تاثیر نفوذ استعماری غربی قرار گرفتند، سپس پس از تحولات سیاسی ۱۹۴۹ و ۱۹۷۹ به سمت نظام های متمرکز دولتی حرکت کردند و در نهایت در دوره معاصر با چالش های مشترکی همچون گسترش بی رویه کالبد شهری، تضعیف میراث فرهنگی و نابرابری فضایی مواجه شدند؛ با این تفاوت که چین با تلفیق برنامه ریزی متمرکز و مکانیزم های بازار توانسته تحولات شهری را با کنترل بیشتری هدایت کند در حالی که ایران با تکثر نهادی و تعارض سطوح مختلف حکمرانی با چالش های ساختاری جدی تری روبه روست. نتایج: نتیجه گیری این پژوهش بر ضرورت بازنگری در نظام برنامه ریزی شهری ایران با الهام از تجربیات چین بدون نادیده گرفتن تفاوت های زمینه ای و تاکید بر تقویت هماهنگی نهادی، حفظ هویت فرهنگی در فرایند مدرنیزاسیون، و توسعه مدل های مشارکتی در سیاست گذاری شهری استوار است.

کلیدواژه ها:

نظام شهرسازی ، مطالعه تطبیقی ایران چین ، مدرنیزاسیون شهری ، تحولات تاریخی ، برنامه ریزی متمرکز