منظومه تربیتی شهید مطهری و دلالتهای آن برای مدرسه مطلوب در نظام آموزشی ایران

تعلیم و تربیت در پارادایم اسلامی فرایندی غایتمند و هویت ساز است که هدف آن پرورش انسان متعادل و تحقق مقام خلیفه اللهی در بستر حیات طیبه می باشد. با وجود تاکید اسناد بالادستی نظام آموزشی ایران بر مبانی اسلامی، شواهد پژوهشی از شکاف معنادار میان آرمان های تربیتی و واقعیت مدرسه از جمله حافظه محوری، تضعیف نقش تربیتی معلم و بحران هویت دینی حکایت دارند. در این میان اندیشه تربیتی شهید مرتضی مطهری به عنوان منظومه ای منسجم مبتنی بر مبانی هستی شناختی، انسان شناختی و ارزش شناختی اسلامی ظرفیت بالایی برای بازسازی الگوی مدرسه مطلوب فراهم می آورد. پژوهش حاضر با هدف بازسازی ساختار منظومه تعلیم و تربیت اسلامی در اندیشه شهید مطهری و استخراج دلالت های مفهومی آن برای طراحی الگوی مدرسه مطلوب در نظام آموزشی معاصر ایران انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی نظری و از نظر روش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی جهت دار است. جامعه پژوهش شامل آثار تربیتی فلسفی و تفسیری شهید مطهری و تفسیر المیزان بوده و داده ها در چارچوب مقوله های پیشینی مبانی، اهداف، اصول، روش ها و نقش ها تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که منظومه تربیتی مطهری بر محور توحید، فطرت، کرامت انسانی، عقلانیت، اختیار و مسئولیت پذیری استوار است و اهداف تربیتی را در سه سطح غایی، میانی و نزدیک سامان می دهد. بر اساس این منظومه مدرسه مطلوب نهادی انسان ساز است که در آن برنامه درسی تفکر محور، معلم الگو، مدیریت تسهیل گر، ارزشیابی رشد محور و مشارکت فعال خانواده و نهادهای فرهنگی به صورت شبکه ای و غایتمند عمل می کنند. نتیجه این فرایند پرورش دانش آموز به عنوان کنشگر مختار برخوردار از هویت دینی ملی و توانمند در زیست مسئولانه فردی و اجتماعی است. این پژوهش می تواند مبنای نظری برای بازنگری در سیاستگذاری آموزشی، طراحی مدرسه مطلوب و کاهش شکاف میان سند تحول بنیادین و واقعیت مدرسه فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

منظومه تربیتی شهید مطهری ، مدرسه مطلوب ، حیات طیبه خلیفه اللهی انسان ، تعلیم و تربیت اسلامی ، نظام آموزشی ایران