چارچوبی نوین برای بودجه مستقل در اقتصاد: انرژی تلفیق پایش لحظه ای هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی با حکمرانی چند سطحی انرژی

تحول در نظام های حکمرانی انرژی در دهه های اخیر نشان داده است که ناکارآمدی در تخصیص منابع مالی و نبود نظام های پایش یکپارچه از مهم ترین موانع دستیابی به بهره وری انرژی و حکمرانی موثر محسوب می شود. بسیاری از نظام های انرژی با چالش هایی نظیر پراکندگی،بودجه، عدم شفافیت مالی، فقدان سازوکارهای نظارت لحظه ای و ضعف در هم راستایی میان سیاست گذاری و اجرا مواجه اند. این پژوهش با هدف پاسخ به این چالش ها چارچوبی نوین برای بودجه مستقل در اقتصاد انرژی ارائه می کند که بر تلفیق پایش لحظه ای مبتنی بر هوش مصنوعی با حکمرانی چند سطحی انرژی استوار است. روش تحقیق مبتنی بر رویکردی آمیخته و شامل مطالعات کتابخانه ای، تحلیل اسناد، بررسی تطبیقی تجربیات بین المللی و طراحی مدل مفهومی است. در این پژوهش ۱۵ مدل موفق حکمرانی و مدیریت انرژی در جهان با استفاده از مجموعه ای از شاخص های عملکردی نهادی و مالی مورد تحلیل مقایسه ای قرار گرفته و ویژگی های کلیدی آنها استخراج شده است. پایه این تحلیل، مدل پیشنهادی AEBG (Artificial Intelligence-Enabled Independent Energy Budget Governance) یا «حکمرانی بودجه مستقل انرژی مبتنی بر هوش مصنوعی» با هدف پر کردن شکاف های نهادی، مالی و داده ای در حکمرانی انرژی طراحی می شود. مدل پیشنهادی بر سه رکن اصلی استوار است: (۱) بودجه مستقل مبتنی بر شاخص های عملکرد انرژی، (۲) پایش لحظه ای مبتنی بر هوش مصنوعی در سطوح ملی، استانی و محلی و (۳) سازوکارهای بازخورد سیاستی برای اصلاح مستمر تصمیمات مالی و اجرایی. نتایج ارزیابی تطبیقی نشان می دهد که بر اساس شاخص هایی نظیر قابلیت پیش بینی، شفافیت مالی، سرعت اصلاح سیاست، ظرفیت نظارت و کارایی تخصیص منابع، مدل پیشنهادی نسبت به اغلب الگوهای بررسی شده از مزیت نسبی برخوردار است. این چارچوب می تواند به عنوان الگویی نوین برای ارتقای حکمرانی، افزایش بهره وری انرژی و تقویت پاسخگویی مالی در نظام های انرژی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بودجه مستقل ، انرژی اقتصاد و حکمرانی ، انرژی حکمرانی هوشمند ، انرژی مدل AIEBG ، تامین مالی پایدار انرژی ، پایش لحظه ای انرژی ، بودجه مستقل داده محور