بازطراحی ماموریت های ذاتی شهرداری برای کاهش هزینه ها: تحلیل سیاستی و اقتصادی با شواهد تطبیقی ایران، ترکیه و اسپانیا

شهرداری ها در بسیاری از کشورها با چالش فزاینده ناترازی درآمدها و هزینه ها، کسری بودجه مزمن و ناپایداری مالی ساختاری مواجه هستند. این مسئله در شهرداری های ایران به سطح بحرانی رسیده است؛ به گونه ای که شهرداری تهران با حدود ۷۰ هزار کارمند و بدهی بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان بیش از ۱۳۰۰ میلیون یورو روبه رو است در حالی که در اوایل انقلاب با ۵ هزار کارمند نه تنها بدهی نداشت بلکه ۶۰۰ میلیون تومان ذخیره مالی داشت (توسلی، ۱۴۰۳). این وضعیت ضرورت بازنگری اساسی در ماموریت های ذاتی، ساختار هزینه ها و الگوهای تامین مالی شهرداری ها را دوچندان می کند. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی سیاستی و اقتصادی برای بازطراحی ماموریت های شهرداری به منظور کاهش هزینه ها و افزایش پایداری مالی با رویکرد تطبیقی و تحلیل اسنادی به بررسی تجارب سه کشور، ایران، ترکیه و اسپانیا می پردازد. چارچوب نظری پژوهش بر پایه مدیریت دولتی نوین (NPM)، نظریه انتخاب عمومی (Public Choice) و اقتصاد هزینه مبادله (TCE) استوار است. یافته ها نشان می دهد ترکیه با قوانین ۵۳۹۳ (۲۰۰۵) و ۶۳۶۰ (۲۰۱۲) گام های موثری در تمرکززدایی مالی، کاهش تعداد شهرداری های کوچک و شفافیت مالی برداشته، هر چند استقلال مالی آن ها همچنان محدود است (Güldüler & Dağıdır، ۲۰۲۳). اسپانیا با قانون ۲۰۱۳/۲۷ تثبیت و عقلایی سازی دولت (محلی) و اصلاح ماده ۱۳۵ قانون اساسی، چارچوبی برای انضباط مالی و کاهش تصدی گری شهرداری ها ایجاد کرده است (Medina Guerrero، ۲۰۲۳)؛ با این حال بیش از ۱۰۰ شهرداری همچنان با بدهی ساختاری مواجه اند (Aguerrea، ۲۰۲۳). در ایران قوانین شهرداری مصوب ۱۳۳۴ فاقد بازنگری بنیادین بوده و وابستگی شدید به درآمدهای ناپایدار فروش تراکم، عوارض ساخت وساز و فقدان استقلال مالی، اصلاحات را با مانع روبه رو کرده است (رجبی، ۱۴۰۱). نوآوری مقاله در ارائه مدل ترکیبی واگذاری هوشمند ماموریت ها – تمرکز بر خدمات هسته – مشارکت عمومی-خصوصی مبتنی بر ارزش و همچنین بسته سیاستی چهاروجهی اصلاحات حقوقی، ساختاری، مالی، درآمدی، اداری، سازمانی و نظارتی، شفافیت برای ایران است.

کلیدواژه ها:

بازطراحی ماموریت شهرداری ، کاهش هزینه ها ، مدیریت دولتی نوین ، استقلال مالی محلی ، درآمد پایدار شهری