تحلیل وضعیت زیرساخت های تربیت بدنی و پیامدهای نابرابری فرصت های ورزشی بر سلامت جسمانی–روانی دانش آموزان در مدارس محروم: یک مطالعه ترکیبی با رویکرد عدالت آموزشی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل وضعیت زیرساخت های تربیت بدنی و تبیین پیامدهای نابرابری فرصت های ورزشی بر سلامت جسمانی–روانی دانش آموزان در مدارس محروم، با رویکرد عدالت آموزشی و در قالب یک طرح آمیخته اکتشافی–تبیینی انجام شد. مسئله اصلی پژوهش آن است که کمبود و توزیع نابرابر فضاها، تجهیزات و فرصت های فعالیت بدنی در مدارس محروم، چگونه بر تجربه مشارکت ورزشی و وضعیت سلامت دانش آموزان اثر می گذارد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل دانش آموزان متوسطه اول و دوم مدارس محروم بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل چک لیست ارزیابی زیرساخت های تربیت بدنی، پرسشنامه ادراک نابرابری فرصت های ورزشی، مقیاس مشارکت در فعالیت بدنی و پرسشنامه سلامت جسمانی–روانی بود. در بخش کیفی نیز با مدیران، دبیران تربیت بدنی و دانش آموزان، مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شد. داده های کمی با استفاده از آمار توصیفی، آزمون تحلیل واریانس، همبستگی، رگرسیون چندمتغیره و تحلیل مسیر بررسی شدند و داده های کیفی از طریق تحلیل مضمون تفسیر گردیدند. یافته ها نشان داد که میانگین شاخص زیرساخت تربیت بدنی در مدارس محروم پایین تر از حد مطلوب است و بیشترین ضعف در مولفه های فضای ورزشی، ایمنی تجهیزات و دسترسی به امکانات سرپوشیده مشاهده می شود. نتایج تحلیلی بیانگر آن بود که زیرساخت های تربیت بدنی با سلامت جسمانی–روانی و مشارکت ورزشی رابطه مثبت و معنادار، و با ادراک نابرابری فرصت های ورزشی رابطه منفی و معنادار دارند. همچنین، ادراک نابرابری و مشارکت ورزشی در رابطه میان زیرساخت و سلامت نقش میانجی ایفا کردند. یافته های کیفی نیز نشان داد که محرومیت زیرساختی با عادی سازی حداقل گرایی در درس تربیت بدنی، کاهش انگیزش، افت احساس شایستگی بدنی و تضعیف تعلق مدرسه ای همراه است. در نتیجه، زیرساخت تربیت بدنی را می توان یکی از تعیین کننده های مرکزی عدالت آموزشی و سلامت دانش آموزی دانست و بهبود آن مستلزم مداخلات چندسطحی، فراتر از تامین صرف تجهیزات، در سطح سیاست گذاری، مدیریت مدرسه و تجربه زیسته دانش آموزان است.

کلیدواژه ها:

زیرساخت تربیت بدنی ، مدارس محروم ، عدالت آموزشی ، سلامت جسمانی–روانی ، نابرابری فرصت های ورزشی