بررسی فقهی و حقوقی خیانت در امانت با رویکردی بر قاعده فقهی «ید» (مطالعه موردی: امانت داری در اماکن و رویدادهای ورزشی)

پژوهش حاضر به واکاوی فقهی و حقوقی جرم خیانت در امانت با تکیه بر قاعده مشهور فقهی «ید» می پردازد و به طور خاص، مصادیق آن را در بستر اماکن و رویدادهای ورزشی به عنوان مطالعه موردی بررسی می کند. در فقه امامیه، «ید» اماره مالکیت و سلطه مشروع بر مال تلقی می شود و شالوده احکام مدنی و کیفری، از جمله ضمان متصرف و اعتبار تصرف ظاهری، را شکل می دهد. در حقوق موضوعه ایران نیز خیانت در امانت جرمی است که عنصر مادی آن بر تجاوز از حدود اذن و نقض تعهد امانی استوار است. پیوند این دو حوزه در تحلیل تبدیل «ید امانی» به «ید ضمانی» نمایان می شود. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، نخست مبانی قاعده ید و عناصر جرم خیانت در امانت را تبیین می کند و سپس با تطبیق بر محیط های ورزشی، مواردی چون تصرف در وجوه و اموال باشگاه ها، سوءاستفاده از تجهیزات امانی ورزشکاران، خیانت در نگهداری اماکن ورزشی و تضییع اموال در جریان مسابقات و اردوها را تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهد که قاعده ید، مبنای نظری تعهدات امانی در این فضاها را به خوبی تبیین می کند و احراز تصرف خارج از اذن (تجاوز از ید امانی) در پرونده های ورزشی، مستند به ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی و ضوابط ضمان ید، مسئولیت کیفری و مدنی مرتکب را به دنبال دارد. نتیجه آنکه قاعده ید نه تنها در تحلیل نظری خیانت در امانت، بلکه در حل دعاوی امانی در زیست بوم ورزش نیز کارگشاست و می تواند راهنمای تنظیم مقررات انضباطی فدراسیون ها و مراجع قضایی باشد.

کلیدواژه ها:

قاعده ید ، خیانت در امانت ، فقه امامیه ، قانون مجازات اسلامی ، ضمان ، اماکن و رویدادهای ورزشی ، ید امانی در ورزش