اثربخشی طرح واره درمانی بر اصلاح طرح واره های ناسازگار اولیه، تنظیم هیجانی و عملکرد روان شناختی ورزشکاران آماتور دانشجو

مقدمه و هدف: طرح واره های ناسازگار اولیه به عنوان الگوهای فکری و هیجانی ریشه دار شکل گرفته در دوران کودکی، می توانند بر نحوه ی تفسیر ورزشکاران از موقعیت های رقابتی، شکست، فشار روانی و ارزیابی خود تاثیر بگذارند و زمینه ساز اضطراب رقابتی، فرسودگی ورزشی و افت عملکرد شوند. با وجود گسترش پژوهش های روان شناسی ورزشی در حوزه ی مداخلات شناختی-رفتاری، نقش طرح واره درمانی به عنوان رویکردی یکپارچه برای اصلاح این الگوهای عمیق در جامعه ی ورزشکاران آماتور و دانشجو کمتر بررسی شده است. هدف پژوهش حاضر، تعیین اثربخشی طرح واره درمانی بر کاهش طرح واره های ناسازگار اولیه، بهبود تنظیم هیجانی، و ارتقای عملکرد روان شناختی ورزشکاران آماتور دانشجو بود. روش: این پژوهش با طرح نیمه تجربی و استفاده از گروه آزمایش و گروه گواه با پیش آزمون-پس آزمون انجام شد. جامعه ی آماری شامل ورزشکاران آماتور دانشجوی فعال در رشته های ورزشی تیمی و انفرادی بود که با روش نمونه گیری در دسترس و هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (n=...) و گواه (n=...) جای دهی شدند. گروه آزمایش طی... جلسه ی هفتگی تحت مداخله ی طرح واره درمانی (مبتنی بر رویکرد یانگ) قرار گرفت، در حالی که گروه گواه هیچ مداخله ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسش نامه ی طرح واره های ناسازگار اولیه (یانگ - فرم کوتاه)، پرسش نامه ی تنظیم هیجانی (گراس و جان)، و پرسش نامه ی عملکرد روان شناختی ورزشی بود. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که طرح واره درمانی به طور معناداری منجر به کاهش نمرات طرح واره های ناسازگار اولیه (به ویژه در حوزه های بریدگی/طرد، خودگردانی مختل، و محدودیت های مختل) در گروه آزمایش نسبت به گروه گواه شد (p<۰.۰۵). همچنین بهبود معنادار در راهبردهای تنظیم هیجانی سازگارانه (ارزیابی مجدد شناختی) و کاهش راهبردهای ناسازگارانه (سرکوبی هیجانی) مشاهده گردید. علاوه بر این، نمرات عملکرد روان شناختی ورزشی شرکت کنندگان گروه آزمایش در پس آزمون افزایش معناداری نسبت به گروه گواه داشت. نتیجه گیری: یافته های این پژوهش حاکی از آن است که طرح واره درمانی می تواند به عنوان یک مداخله ی روان شناختی موثر برای اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد ریشه دار، تنظیم بهتر هیجانات، و در نتیجه ارتقای عملکرد ورزشکاران آماتور دانشجو به کار گرفته شود. پیشنهاد می شود این رویکرد در کنار برنامه های تمرینی و مشاوره ای رایج در محیط های دانشگاهی و باشگاهی ورزشی گنجانده شود.

کلیدواژه ها:

طرح واره درمانی ، طرح واره های ناسازگار اولیه ، تنظیم هیجانی ، عملکرد روان شناختی ، ورزشکاران آماتور دانشجو