نقش خانواده در تربیت نسل منتظر و تاثیر آن بر جامعه (مطالعه کیفی در یک هیئت ورزشی مذهبی)

در دهه های اخیر، تلاقی کاهش کارآمدی نهاد خانواده و نفوذ گسترده فرهنگ غربی، فرایند تربیت نسل منتظر مهدوی باور را با چالش های بنیادین مواجه ساخته است. این در حالی است که خانواده به مثابه نخستین و موثرترین کانون جامعه پذیری، نقشی بی بدیل در شکل دهی جامعه منتظر دارد؛ جامعه ای که شاخصه های آن برگرفته از قرآن و سنت بوده و تحقق جامعه آرمانی پس از ظهور، منوط به وجود چنین بستری است. با این وجود، پیوند میان «تربیت بدنی خانواده محور» به عنوان یکی از ارکان سبک زندگی اسلامی و «تربیت نسل منتظر» در ادبیات پژوهشی علوم ورزشی و تربیت دینی مغفول مانده است. پژوهش حاضر با هدف کاوش نقش خانواده در تربیت نسل منتظر و واکاوی تاثیرات اجتماعی آن، بر مطالعه ای کیفی در یک هیئت ورزشی مذهبی متمرکز شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی از نوع مطالعه موردی تفسیری انجام شد. میدان پژوهش، برنامه «طرحواره ورزشی خانواده منتظر» در یکی از هیئت های ورزشی وابسته به مسجد جمکران بود و ۱۲ خانواده (پدر، مادر و فرزند نوجوان) که دست کم یک سال مشارکت مستمر داشتند، به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته، مشاهده مشارکتی و تحلیل اسناد گردآوری و به روش تحلیل مضمون و کدگذاری باز و محوری تحلیل شدند. یافته ها به پیدایی چهار طبقه اصلی انجامید: ۱) خانواده به مثابه «نخستین مربی بدنی منتظرانه» و الگوی عملی تلفیق سلامت جسم و معنویت؛ ۲) بازتعریف قدرت بدنی در افق انتظار به عنوان ابزاری برای یاری گری و ایستادگی در برابر ظلم؛ ۳) ارتقای سرمایه اجتماعی و کاهش تعارضات خانوادگی از طریق فعالیت بدنی جمعی هدفمند؛ و ۴) تاثیر آبشاری بر جامعه در قالب ترویج سبک زندگی فعال، کاهش آسیب های اجتماعی محلی و شکل گیری رویدادهای ورزشی خودجوش خانوادگی. نتایج نشان می دهد که تلفیق آگاهانه تربیت بدنی خانواده محور با گفتمان مهدویت، از آن یک «فناوری تربیتی نرم» برای پرورش هویت نسل منتظر می سازد و می تواند الگویی موثر برای سیاست گذاری های فرهنگی-ورزشی در جهت تحقق جامعه زمینه ساز ظهور باشد.

کلیدواژه ها:

خانواده ، تربیت نسل منتظر ، جامعه مهدوی ، تربیت بدنی خانواده محور ، مطالعه کیفی ، هیئت ورزشی مذهبی ، جامعه پذیری انتظار