شخصی سازی تمرین در زنان بر پایه نشانگرهای زیستی: فرصت ها، چالش ها و چشم اندازهای آینده

مقدمه: شخصی سازی تمرین به عنوان یکی از رویکردهای نوین علوم ورزشی، با هدف بهینه سازی پاسخ های تمرینی و کاهش تفاوت های فردی در سازگاری های ناشی از فعالیت بدنی مورد توجه قرار گرفته است. این رویکرد در زنان از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ زیرا عوامل فیزیولوژیکی و هورمونی از جمله چرخه قاعدگی، ترکیب بدنی و تفاوت های متابولیکی می توانند بر پاسخ به تمرین تاثیرگذار باشند. از این رو، استفاده از نشانگرهای زیستی به عنوان ابزاری برای پایش وضعیت فیزیولوژیکی و طراحی برنامه های تمرینی فردمحور، به یکی از محورهای اصلی پژوهش های اخیر تبدیل شده است. هدف از مطالعه حاضر، بررسی فرصت ها، چالش ها و چشم اندازهای استفاده از نشانگرهای زیستی در شخصی سازی تمرین در زنان بود. روش: این پژوهش به روش مرور روایتی-مفهومی انجام شد. برای گردآوری منابع، پایگاه های اطلاعاتی PubMed، Scopus، Web of Science و Google Scholar در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ جستجو شدند. کلیدواژه های اصلی شامل Personalized Training، Precision Exercise، Biomarkers، Women، Myokines، Irisin، Myostatin، Cathepsin B، Heart Rate Variability و Fatigue بود. پس از بررسی عنوان، چکیده و متن کامل مقالات، مطالعات مرتبط انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفتند. بحث: یافته ها نشان دادند که شاخص هایی نظیر تغییرپذیری ضربان قلب، میوکاین هایی همچون Irisin، Myostatin و Cathepsin B و همچنین نشانگرهای خستگی، ظرفیت مناسبی برای پایش آمادگی تمرینی، ارزیابی سازگاری های عضلانی و متابولیکی و بهینه سازی نسخه نویسی تمرین دارند. با این حال، عواملی نظیر پیچیدگی پاسخ های فیزیولوژیکی زنان، نوسانات هورمونی، نبود مقادیر مرجع استاندارد برای برخی میوکاین ها، محدودیت های روش های اندازه گیری، کمبود مطالعات اختصاصی زنان و هزینه های اجرایی، استفاده گسترده از این نشانگرها را با چالش مواجه کرده اند. همچنین شواهد نشان می دهد که آینده این حوزه در توسعه مدل های چندمتغیره مبتنی بر ادغام نشانگرهای مولکولی، فیزیولوژیکی و عملکردی و بهره گیری از فناوری های پوشیدنی، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین نهفته است. نتیجه گیری: در مجموع، استفاده از نشانگرهای زیستی می تواند زمینه ساز حرکت به سوی ورزش دقیق و نسخه نویسی تمرین شخصی سازی شده در زنان باشد، اما تحقق این هدف نیازمند مطالعات طولی بیشتر، توسعه مدل های اختصاصی زنان و اعتبارسنجی کاربردی این رویکردها در محیط های ورزشی و بالینی است.

کلیدواژه ها:

شخصی سازی تمرین ، ورزش دقیق ، زنان ، نشانگرهای زیستی ، HRV ، Irisin ، Myostatin ، Cathepsin B ، خستگی