تحلیل روند ۱۹ ساله عملکرد سد سفیدرود: شواهدی از کاهش منابع و افزایش فشارهای بهره برداری

مدیریت پایدار منابع آب در مناطق نیمه خشک، به ویژه در ایران که با تنش های آبی شدید روبروست، به درک عمیق از روند بلندمدت عملکرد زیرساخت های حیاتی مانند سدها بستگی دارد. در حالی که مطالعات متعددی بر تحلیل های کوتاه مدت یا با تفکیک پایین متمرکز بوده اند، یک تحلیل جامع با تفکیک بالا در مقیاس چند دهه برای درک دینامیک های سیستماتیک و هدایت سیاست گذاری ها ضروری است. این پژوهش یک تحلیل روند ۱۹ ساله (۱۳۸۵-۱۴۰۴) را بر اساس یک مجموعه داده روزانه (N = ۷۳۰۰) رکورد از سد سفیدرود ایران ارائه می دهد. متغیرهای کلیدی شامل ورودی، خروجی، مصارف بخشی (کشاورزی، شرب، صنعتی)، متغیرهای اقلیمی و حجم ذخیره بودند. داده ها به مقیاس سالانه تجمیع شدند و از تحلیل روند خطی برای ارزیابی تغییرات بلندمدت استفاده شد. یک مدل رگرسیون خطی چندگانه (MLR) برای تعیین عوامل تعیین کننده روزانه حجم مخزن توسعه داده شد. نتایج نشان دهنده یک روند کاهشی معنادار در میانگین سالانه ورودی آب (شیب = -۰.۲۱ (MCM/year, R² = ۰.۸۲, p < ۰.۰۰۱, و یک روند افزایشی معنادار در مصرف کشاورزی (شیب = ۰.۱۶ (MCM/year, R² = ۰.۷۵, p < ۰.۰۰۱, بود. در نتیجه، میانگین حجم ذخیره مخزن(R² = ۰.۸۸, p < ۰.۰۰۱) با نرخ ۲۶.۵ MCM در سال کاهش یافت. مدل MLR تایید کرد که ورودی روزانه (β = ۰.۹۲, p < ۰.۰۰۱) و مصرف کشاورزی روزانه (β = -۰.۸۵, p < ۰.۰۰۱) قوی ترین پیش بینی کننده های حجم مخزن هستند. این یافته ها شواهد قانع کننده ای از کاهش منابع آب ورودی و افزایش فشارهای بهره برداری، به ویژه در بخش کشاورزی، ارائه می دهند. نتایج بر لزوم بازنگری فوری در سیاست های تخصیص آب، اولویت بخشی به مدیریت تقاضا و بهبود مدل های پیش بینی برای اطمینان از پایداری بلندمدت مخزن تحت شرایط اقلیمی در حال تغییر تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تحلیل روند منابع آب ، بهره برداری مخزن ، سد سفیدرود ، تقاضای کشاورزی ، مدیریت آب