آسیب شناسی میانجیگری کیفری در جرایم اطفال و نوجوانان با تاکید بر اهداف عدالت ترمیمی

میانجیگری کیفری به عنوان یکی از مهم ترین سازوکارهای عدالت ترمیمی با هدف جبران خسارت بزه دیده، مسئولیت پذیری بزهکار و بازسازی روابط اجتماعی جایگاه ویژه ای در رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان یافته است. با وجود پیش بینی این نهاد در قوانین کیفری ایران، نحوه اجرای آن در عمل با چالش ها و محدودیت هایی مواجه است که می تواند تحقق اهداف عدالت ترمیمی را با مشکل روبرو سازد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل آسیب های موجود در فرآیند سازش و میانجیگری در جرایم اطفال و نوجوانان انجام شده است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، قوانین و مقررات مرتبط و همچنین بررسی میدانی پرونده های ارجاعی به واحد میانجیگری مجتمع قضایی شوق زندگی مشهد انجام شده است. در بخش میدانی ۲۲ پرونده مورد مطالعه قرار گرفت و مصاحبه ای با مددکار میانجیگر مرکز انجام شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که میانجیگری کیفری در حوزه اطفال و نوجوانان با آسیب های تقنینی، اجرایی، ماهوی و حرفه ای متعددی مواجه است؛ اختیاری بودن ارجاع به میانجیگری، محدود شدن آن به برخی جرائم، کمبود نیروهای متخصص، عدم ارزیابی اولیه مناسب پرونده ها، تمرکز بیش از حد بر جبران مالی خسارت و مشارکت محدود نوجوان بزهکار از جمله مهم ترین چالش های شناسایی شده هستند. همچنین بررسی پرونده های مورد مطالعه نشان داد که بخش عمده ای از توافقات از طریق سازش مالی میان والدین طرفین صورت گرفته و نوجوانان در بسیاری از موارد نقش فعالی در فرآیند میانجیگری نداشته اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که میانجیگری کیفری در وضعیت کنونی فاصله قابل توجهی با اهداف بنیادین عدالت ترمیمی از جمله مسئولیت پذیری بزهکار، التیام بزه دیده و بازپذیری اجتماعی نوجوانان دارد. از این رو، اصلاح برخی مقررات قانونی، تقویت آموزش تخصصی میانجیگران، الزام حضور فعال نوجوان در جلسات میانجیگری و بهره گیری موثرتر از ظرفیت های مددکاری اجتماعی می تواند در افزایش کارآمدی این نهاد و تحقق اهداف اصلاحی و تربیتی آن موثر باشد.

کلیدواژه ها:

میانجیگری کیفری ، عدالت ترمیمی ، اطفال و نوجوانان ، سازش بزهکاری ، نوجوانان ، مددکاری اجتماعی ، بازپذیری اجتماعی