بررسی جایگاه حقوقی نخست وزیران در زمان رضا شاه) نقش واقعی یا تدارکاتچی)

دوره سلطنت رضاشاه پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۲۰ش) یکی از مقاطع مهم تحول ساختار قدرت سیاسی در ایران معاصر است که در آن جایگاه حقوقی و واقعی نخست وزیران دستخوش تغییرات اساسی شد. این پژوهش با رویکرد تاریخی تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه ای به بررسی نقش نخست وزیران در ساختار قدرت دوره رضاشاه می پردازد و این پرسش را مطرح می کند که آیا نخست وزیران در این دوره دارای نقش اجرایی و تصمیم ساز واقعی بودند یا صرفا در حد تدارکاتچی و مجری اراده شاه عمل می کردند. یافته های پژوهش نشان می دهد که با تمرکز شدید قدرت در شخص رضا شاه پهلوی و تضعیف نهادهای مشورتی و حزبی نخست وزیران بیش از آنکه دارای استقلال حقوقی و سیاسی باشند در چارچوب اراده سلطنتی عمل می کردند. با این حال در برخی مقاطع و در میان برخی چهره ها مانند محمدعلی فروغی تلاش هایی برای ایفای نقش مدیریتی مستقل مشاهده می شود اما این موارد استثنایی بوده و ساختار کلی قدرت را تغییر نمی دهد. در نتیجه می توان گفت جایگاه نخست وزیران در این دوره بیشتر اجرایی وابسته بوده تا تصمیم ساز مستقل.

کلیدواژه ها:

نخست وزیر ، رضاشاه پهلوی ، ساختار قدرت ، تمرکزگرایی سیاسی ، دولت مدرن ، ایران ، اقتدارگرایی ، تاریخ معاصر ، کابینه پهلوی اول