تحلیل کتاب سنجی پژوهش های علوم انسانی دیجیتال در کتابخانه ها

علوم انسانی دیجیتال به عنوان رویکردی میان رشته ای، بسترهای نوینی را برای توسعه خدمات، سازمان دهی منابع و تولید دانش در کتابخانه ها فراهم کرده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل کتاب سنجی تولیدات علمی در تقاطع علوم انسانی دیجیتال و کتابخانه ها، به شناسایی روندهای پژوهشی، ساختار دانش و بازیگران کلیدی این حوزه می پردازد. روش پژوهش، کتاب سنجی است و داده ها از پایگاه اسکوپوس استخراج و پس از پالایش با نرم افزار Bibliometrix تحلیل شده اند. جامعه آماری شامل کلیه مقالات منتشرشده در این حوزه تا زمان انجام پژوهش است. تحلیل کلیدواژه ها و روند زمانی آن ها نشان می دهد که مطالعات علوم انسانی دیجیتال در کتابخانه ها مسیر تدریجی زیر را طی کرده اند: تمرکز بر زیرساخت های اطلاعاتی و کاربری فناوری (۲۰۱۰–۲۰۱۳)، حرکت به سوی دیجیتال سازی و ایجاد مجموعه های دیجیتال (۲۰۱۳–۲۰۱۶)، تمرکز بر سازمان دهی دانش وب معنایی و میراث فرهنگی (۲۰۱۶–۲۰۲۰) و در نهایت، نوآوری های مبتنی بر کلان داده، یادگیری ماشین و هوش مصنوعی (از ۲۰۲۰ به بعد). شبکه هم رخدادی واژگان نیز چهار خوشه اصلی را نشان می دهد: پیوند مستقیم علوم انسانی دیجیتال و کتابخانه ها، بنیان های علوم انسانی وب معنایی و میراث فرهنگی و منابع دیجیتال و پروژه های عملی. تحلیل نقشه مضامین در بازه های زمانی مختلف بیانگر آن است که موضوعات از مرحله نوظهوری و محدودیت، به تدریج وارد فاز بلوغ و تخصصی شدن شده اند. به ویژه در سال های اخیر، توجه به ابعاد آموزشی و اجتماعی علوم انسانی دیجیتال نیز پررنگ تر گردیده است. این روند نشان می دهد که کتابخانه ها از نقش سنتی خود به عنوان مخزن داده عبور کرده و در حال تبدیل شدن به بستری پویا برای تولید دانش، حمایت از پژوهش های میان رشته ای و بهره گیری از فناوری های هوشمند هستند. یافته های این پژوهش با ارائه تصویری جامع از پیوند علوم انسانی دیجیتال و کتابخانه ها، می تواند به آینده کتابخانه ها و سیاست گذاری در این حوزه یاری رساند.

کلیدواژه ها:

علوم انسانی دیجیتال ، کتابخانه ، کتاب سنجی ، علم اطلاعات