ماهیت حقوقی دستگاه های مجهز به هوش مصنوعی و مبنای مسئولیت مدنی آن در نظام های حقوقی معاصر

هدف اصلی این مقاله بررسی مبنای مسئولیت مدنی ناشی از فعل دستگاه های دارای هوش مصنوعی و ظرفیت سنجی نظام حقوقی ایران در شرایط کنونی جهت مواجهه با پیامدهای زیان بار تصمیم گیری های هوش مصنوعی است. پرسش اصلی این مقاله آن است که مبنای مسئولیت مدنی هوش مصنوعی در نظام های حقوقی معاصر چیست و آیا نظام حقوقی ایران در وضع فعلی قابلیت مواجه مناسب با آثار و پیامدهای ناشی از تصمیم گیری های ماشین هوشمند را در صورت رایج شدن آن در جامعه دارد؟ یافته های حاصل از پژوهش حاکی از آن است که حقوق دانان در نظام های حقوق رومی و کامن لا با قرار دادن ماشین های هوشمند در یکی طبقه بندی های مرسوم اشیاء تحت تصرف (نظیر اشیاء خطرناک یا تولیدات معیوب) یا اشخاص تحت مراقبت (نظیر برده، نماینده، محجور) و یا شخص مستقل، دارای گرایش غالب به سمت مسئولیت محض و بدون تقصیر هستند. در شرایط کنونی حقوق ایران، کاربست مواد ۱۸ و ۱۹ قانون حمایت از مصرف کننده نسبت به کالاها و خدمات مرتبط با ربات ها و دیگر دستگاه های مجهز به هوش مصنوعی، می تواند دربردارنده نظام مسئولیت بدون تقصیر سازندگان کالای هوشمند و ارائه دهندگان خدمات مرتبط با هوش مصنوعی باشد. با این وجود ویژگی های منحصر به فرد ماشین های هوشمند مستلزم مقررات ویژه و اختصاصی است. با ملاحظه درجه هوشمندی و ریسک پذیری هوش مصنوعی با تکیه بر نظام مسئولیت بدون تقصیر است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ماشین هوشمند ، مسئولیت محض ، خودمختاری ، خودآگاهی