نقش فناوری های نوین در توسعه حقوق اسلامی و شریعت دیجیتال

تحولات پرشتاب فناوری های نوین در دهه های اخیر، به ویژه در حوزه هایی مانند هوش مصنوعی، بلاکچین و کلان داده، نظام های حقوقی را با دگرگونی های اساسی مواجه ساخته است. حقوق اسلامی، به عنوان یکی از جامع ترین و پویاترین نظام های حقوقی مبتنی بر مبانی وحیانی و عقلانی، نیز ناگزیر از مواجهه با این تحولات و بهره گیری از ظرفیت های آن است. اهمیت موضوع از آن جاست که بی توجهی به روند دیجیتال سازی می تواند موجب عقب ماندگی در پاسخ گویی به نیازهای نوپدید جوامع اسلامی شود؛ در حالی که بهره گیری هوشمندانه از فناوری های نوین می تواند فرصتی برای بازآفرینی، تسریع و کارآمدسازی فرآیندهای فقهی و حقوقی فراهم سازد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که فناوری های نوین، ضمن ایجاد بسترهایی برای ارتقای شفافیت، تسریع روند دادرسی، تسهیل دسترسی به منابع فقهی و تقویت عدالت اجتماعی، با چالش هایی جدی مانند مشروعیت سنجی الگوریتم ها، انطباق با نصوص شرعی، مسئولیت حقوقی تصمیمات ماشینی و ملاحظات اخلاقی روبه رو هستند. این پژوهش با روش تحلیلی–توصیفی و با رویکرد آینده پژوهی به بررسی ابعاد گوناگون نقش فناوری های نوین در توسعه حقوق اسلامی و مفهوم «شریعت دیجیتال» پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در صورت طراحی چارچوبی منسجم و اسلامی برای بهره گیری از فناوری های نوین، می توان به شکل گیری شاخه ای نو در مطالعات فقهی تحت عنوان «فقه دیجیتال» امیدوار بود؛ شاخه ای که ضمن وفاداری به اصول بنیادین شریعت، توانایی پاسخ گویی به نیازهای پیچیده جوامع اسلامی در عصر دیجیتال را خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

شریعت دیجیتال ، هوش مصنوعی و حقوق اسلامی ، فقه معاملات دیجیتال ، آینده پژوهی ، حقوق اسلامی ، تطبیق فناوری و حقوق اسلامی