ارزیابی تغییرات متغیرهای اقلیمی بر فرسایش خاک و روند گردوغبار در استان خراسان رضوی

موضوع گردوغبار در استان خراسان رضوی در سال های اخیر به یک چالش اقلیمی تبدیل شده است. تغییرات اقلیمی در مقیاس منطقه ای و ملی باعث تشدید روند رخداد گردوغبار شده است. خشکسالی های پیاپی، کاهش بارش های نرمال، افزایش دمای سطحی خاک باعث تخریب و تضعیف افق خاک و فرسایش واحدهای خاک شده که به راحتی توسط جریان های سیکلونی و یا بادهای شدید جابه جا می شوند و وضعیت مناسبی را برای توسعه کانون های گردوغبار فراهم می کنند. تحقیق حاضر تلاش می کند برای اولین بار در مقیاس کاربردی دشت های هیدرولوژیک استان خراسان رضوی (۴۱ دشت اصلی)، به بررسی استعداد خطر فرسایش خاک ناشی از تغییرات اقلیمی حداقل در سه دهه اخیر (۱۳۷۴ - ۱۴۰۳) بپردازد و سپس ارتباط این شرایط محیطی در تحریک وقوع گردوغبار در استان را شرح دهد. نتایج نشان دادند که -۱ تغییرات اقلیمی موثر بر بارش (کاهش ۴۰ میلیمتری) و تغییرات دما (افزایش یک درجه ای) در طی سه دهه اخیر علاوه بر اینکه باعث افزایش نرخ فرسایش خاک دشت ها (متوسط ۷۵ میلیون متر مکعب در واحد سطح در سال) شده اند بلکه متوسط تعداد روزهای گردوغباری در دشت ها را هم به طور متوسط ۵ روز افزایش داده است -۲ افزایش نرخ فرسایش خاک در مقیاس دشت های استان خراسان رضوی با افزایش نرخ گردوغبار با متوسط نرخ همبستگی حدود ۰/۴ در ارتباط مستقیم و معناداری است لذا افزایش مقادیر این متغیر باعث تحریک خیزش گردوغبار در دشت های استان شده است -۳ در نهایت روابط بین نرخ فرسایش خاک در مقیاس دشت ها با فراوانی و شدت رخداد گردوغبار مورد سنجش همبستگی قرار گرفت و یافته ها نشان داد که به طور متوسط در هر دشت اگر نرخ فرسایش به طور متوسط ۴۰۰ مترمکعب در کیلومتر مربع در سال باشد می توان انتظار داشت حداقل ۱۵ روز در سال روزهای گردوغباری حاکم باشد، اگر نرخ بارش سالانه حدود ۱۵۰ میلیمتر در سال باشد می توان انتظار داشت حداقل ۲۰ روز در سال روزهای گردوغباری حاکم باشد و اگر نرخ دمای متوسط سالانه حدود ۲۰ درجه سلسیوس در سال باشد می توان انتظار داشت حداقل ۳۰ روز در سال روزهای گردوغباری حاکم باشد.

کلیدواژه ها:

رخداد گردوغبار ، کانون های گردوغبار ، نرخ فرسایش خاک ، تغییر اقلیم ، دشت های استان خراسان رضوی