تحلیل تطبیقی قانون هوای پاک در ایران با اسناد بین المللی محیط زیست رویکردی شهروندمحور

آلودگی هوا به عنوان یکی از مهمترین تهدیدهای زیست محیطی و بهداشتی عصر حاضر به طور مستقیم حق بنیادین شهروندان بر سلامت و محیط زیست سالم را تحت تاثیر قرار می دهد. در پاسخ به این بحران، قانون هوای پاک در ایران به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و به عنوان یکی از اسناد حقوقی بالادستی در حوزه محیط زیست مسئولیت هایی را برای نهادها و سازمان های مختلف تعیین کرده است. با این حال، صرف تصویب قانون لزوما به معنای تحقق موثر اهداف آن نیست و ارزیابی میزان انطباق این قانون با استانداردها و تعهدات بین المللی ضرورتی اجتناب ناپذیر به شمار می آید. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی انتقادی و از منظر یک شهروند آگاه به بررسی و ارزیابی قانون هوای پاک ایران با اتکا به اسناد و معیارهای معتبر بین المللی محیط زیست می پردازد. در این پژوهش اسنادی همچون دستورالعمل های سازمان جهانی بهداشت (WHO)، اصول مندرج در اعلامیه های استکهلم و ریو، اهداف توسعه پایدار و مفاهیم حکمرانی محیط زیست به عنوان چارچوب نظری مورد استفاده قرار گرفته اند. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل تطبیقی متن قانون با این اسناد و بررسی جایگاه حقوق شهروندی، شفافیت، ضمانت اجرا و مشارکت عمومی در قانون است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه قانون هوای پاک از نظر ساختار و اهداف کلی همراستایی نسبی با برخی اصول بین المللی دارد، اما در حوزه هایی نظیر تضمین حق سلامت شهروندان، دسترسی آزاد به اطلاعات، پاسخگویی نهادی و مشارکت موثر جامعه مدنی با چالش ها و خلاهای قابل توجهی مواجه است. در پایان مقاله با ارائه پیشنهادهایی، اصلاحی بر ضرورت تقویت رویکرد شهروند محور و همراستاسازی هرچه بیشتر قانون هوای پاک با استانداردهای جهانی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

قانون هوای پاک ، حقوق شهروندی ، حق بر سلامت ، اسناد بین المللی محیط زیست ، حکمرانی محیط زیست ، آلودگی هوا