طراحی سامانه هوشمند تحلیل سوگیری های رفتاری در خرید ارز و طلا توسط خانوارهای ایرانی در شرایط بی ثباتی اقتصادی رویکرد داده کاوی و هوش مصنوعی

در این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل سوگیری های رفتاری در خرید ارز و طلا توسط خانوارهای ایرانی در شرایط بی ثباتی اقتصادی از رویکرد داده محور و الگوریتم های هوش مصنوعی بهره گرفته شد. جامعه آماری شامل خانوارهای ایرانی فعال در بازارهای ارز و طلا بین سال های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ بود. داده ها از سه منبع گردآوری شد: تراکنش های بانکی (۳۵٬۴۸۲ رکورد)، پاسخ به پرسش نامه آنلاین رفتاری (۲۴۱۵ نفر)، و اخبار اقتصادی شبکه های اجتماعی و رسمی. پس از پیش پردازش، داده ها، تحلیل های آماری و مدلسازی با روش هایی مانند XGBoost، Random Forest و شبکه های عصبی عمیق انجام گرفت. یافته ها نشان داد که اضطراب مالی، رفتار گله ای و FOMO ترس از دست دادن فرصت در میان خانوارهای ایرانی سطح بالایی دارد و میان اضطراب مالی و رفتارهای هیجانی و پرریسک همبستگی مثبت و معنادار وجود دارد. همچنین اتکای بیش از حد به اخبار غیررسمی به ویژه تلگرام و شبکه های اجتماعی موجب افزایش شدت رفتارهای هیجانی و جمعی شده است. در مقابل، افزایش سواد مالی به طور معناداری به کاهش سوگیری های رفتاری و افزایش استقلال تحلیلی افراد کمک می کند. نتایج این پژوهش بر اهمیت آموزش مالی، سیاست های اطلاع رسانی شفاف و توسعه سامانه های هوشمند برای کنترل هیجانات بازار و حمایت از سیاست گذاران تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

سوگیری ، رفتاری ، داده کاوی ، هوش مصنوعی ، بازار ارز ، بازار طلا